​Beoefenaars van vrije beroepen hebben toch nog wat respect voor de deontologie van hun beroep. Die beroepsregels zijn immers niet vrijblijvend en worden via het tuchtrecht afgedwongen. Al wringt daar het schoentje nogal eens. In de advocatuur blijft er een grote rol weggelegd voor de Stafhouder, die soms opvallend assertief is en dan weer even opvallend de andere kant opkijkt. Dat heb je wel vaker met tucht, want de gevolgen van dergelijke procedures kunnen verstrekkend zijn.

Er is ook een deontologie in een geheel andere betekenis. Het zijn regels van behoorlijke beroepsuitoefening, van wat de beroepsgroep dus zelf wenselijk vindt maar niet verplicht oplegt. Dat is bijvoorbeeld het geval bij journalisten. Die hebben een heldere deontologische code, maar de raad voor de journalistiek is een leeuw zonder tanden. Die kan bij een inbreuk enkel vaststellen dat de klacht “gegrond” is. Toch is de sector doorgaans zeer positief over de wijze waarop er toezicht is op de deontologische beginselen. Een inbreuk wordt ervaren als een morele blaam en dat is dan weer een voldoende motief om de regels na te leven. Er zijn inmiddels wel grote groepen van nieuws- en opinieverstrekkers die lak hebben aan de regels van bronnencheck, woord en wederwoord, hoor en wederhoor en de bescherming van de privacy en van zwakkere burgers. De terroristen van de sociale media en de talloze influencers gaan er zelfs prat op zonder deontologisch kader te werken.

​De terroristen van de sociale media en de talloze influencers gaan er zelfs prat op zonder deontologisch kader te werken.

Er zijn nog talloze andere voorbeelden van vrijblijvende deontologische normen. Zo hebben steden en gemeenten de decretale verplichting om een deontologische commissie te installeren die waakt over het deontologisch functioneren van de gemeenteraadsleden. Die commissies bestaan dan wel uit vertegenwoordigers van meerderheid en oppositie, maar dat belet niet dat het vaak toch uitdraait op een partijtje politiek worstelen zonder echt concrete gevolgen.

Deze week geraakte ook bekend dat een parlementslid, gewezen minister van Justitie en daarvoor jarenlang kabinetsmedewerker met onmiddellijke ingang ontslag neemt om CEO te worden van het grootste gerechtsdeurwaarderskantoor van België.

De tijd dat gerechtsdeurwaarders verplicht lokaal verankerd waren (en dus een “standplaats” hadden, zodat ze de sociaal-economische toestand ter plaatse perfect konden inschatten) is al lang voorbij. Eerst kwam de verclustering (een groot netwerk van voorheen lokale kantoren) gevolgd door een digitalisering die welwillend door de wetgever op maat werd gekneed. Daarna wilde de wetgever de schuldindustrie aanpakken met onder meer de inkorting van gerechtsdeurwaarderstarieven, maar er blijft twijfel of dat nieuwe wettelijk kader wel zo consumentvriendelijk is. Dat net de persoon die als kabinetsmedewerker en minister dit allemaal mee faciliteerde zelf als “CEO” de overstap maakt naar de gerechtsdeurwaarders roept ongemakkelijke vragen op. Bart Eeckhout was het scherpst in De Morgen (“Draaideurpolitiek”, 23 mei): “Politiek is nooit een stiel geweest die voorbehouden was aan nobele geesten. Dan nog getuigt de overstap van oud-minister en kamerlid Paul Van Tigchelt (Anders) naar de sector van de gerechtsdeurwaarders van een schaamteloosheid waar een mens toch even van moet bekomen”. Hij verwijst ook naar andere politici die merkwaardige carrièrewendingen maakten en hij komt tot de conclusie dat er maar één oplossing rest: “Een keiharde verplichte en ondoorlaatbare ontluizingsperiode voor oud-regeringsleden in dit land. (…) Te veel bewindslui stappen te snel en te gretig door de draaideur naar de privésectoren waarvoor ze politiek bevoegd zijn geweest. Dat zet de bijl in het vertrouwen in de politiek”. Hij besluit dat “omdat het blijkbaar niet anders kan” er maar een wettelijke regeling moet komen.

​Daarmee is meteen het grote woord gevallen: de bijl in het vertrouwen.

Daarmee is meteen het grote woord gevallen: de bijl in het vertrouwen. Vertrouwen is een gevoel dat niet altijd goed te vatten is. Wie dit weekend aan de Belgische kust vertoefde, zag grote groepen jongeren in het straatbeeld verschijnen met ontbloot bovenlijf, teenslippers, omgekeerde petten, schoudertasjes van luxemerken en voorzien van decibelproducerende toestellen (wat zijzelf als muziek kwalificeren) die zich collectief als een bende gedragen. Enkelingen zorgden in de kusttram voor amok (waarbij ze ordehandhavers aanvielen), maar de vele anderen zorgden gewoon voor brede ergernis. Allicht deden vorige generaties jongeren dat ook en is dit van alle tijden. Misschien was er vroeger wel een ongeschreven deontologie van de jongerencultuur en staat die nu op de tocht. De roep naar wettelijke en administratieve maatregelen klinkt alsmaar luider, omdat de gewone fatsoensregels niet meer zelfregulerend zijn.

We hebben allicht niet meer regels nodig, maar wel meer goed fatsoen. Noem het een deontologie voor het maatschappelijk functioneren, anders dreigt er een oerwoud aan opgelegde regels die niet te handhaven is. We moeten dus ophouden om steeds maar “onze goesting” te doen. Dat geldt nog meer voor wie maatschappelijke verantwoordelijkheid draagt. Deontologie mag niet vrijblijvend zijn, ook al is ze niet steeds afdwingbaar.

​Hugo Lamon

​​Lees hier de wekelijkse column van meester Hugo Lamon over Justitie.

​Op de hoogte blijven van alle nieuwigheden binnen justitie, advocatuur en de juridische en fiscale wereld? Volg Jubel.be op LinkedIn.