​Wie zich in ons land de titel van advocaat wil aanmeten, moet verplicht lid zijn van een balie. En zoals algemeen bekend is, wordt een balie geleid door een stafhouder. In vroegere tijden was dat een man die na een geslaagde carrière ook iets wilde teruggeven aan de balie die hem zoveel succes had bezorgd. Hij waakte als een pater familias over de interne cohesie van zijn balie. Dat wat romantische beeld evolueerde met de jaren (het duurde ook nog wel een tijdje voor de vrouwelijke stafhouders hun intrede deden). Het hoogste ambt werd een bekroning na jarenlang engagement in de baliestructuren. Nu is het al enige tijd een vergoed mandaat en blijkt het alsmaar moeilijker om nog kandidaten te vinden. Er is zelden nog een grote verkiezingsstrijd. Met de op til zijnde nieuwe witwaspreventieverplichtingen van de balie en de verhoogde verantwoordelijkheid voor de stafhouders zal het in de toekomst nog minder evident worden om stafhouders te vinden.

De meesten zijn nu nog ontroerend lovend over hun ervaringen. Een afscheidnemende stafhouder deelde via LinkedIn een lyrische ontboezeming bij het nakend einde van zijn mandaat. Als een hedendaagse rederijker sprak hij zijn eigen lofrede uit: “(…) Waar twijfel woedt, blijft u helder / waar conflict groeit, blijft u rechtlijnig / geen macht doch dienstbaarheid drijft uw pad / geen roem maar rechtvaardigheid is uw ultieme beloning.// Stafhouder, hoeder van stille kracht / uw taak is zwaar, uw werk vaak ongezien/ maar in elk eerlijk woord en elke rechtvaardige daad leeft de waardigheid van de Balie voort.// Moge uw stem blijven klinken in zalen en harten / als een echo van evenwicht, integriteit en eer/ want waar de Stafhouder waakt, blijft recht niet abstract/ maar menselijk, nabij, en onwrikbaar sterk.”

Een pas verkozen stafhouder, die na 2 jaar vice-stafhouderschap op 1 september de Sisyphusarbeid zal aanvatten, richtte zich dinsdag ook al via LinkedIn tot de leden van haar balie (en bij uitbreiding ook tot de gehele wereld): “Ik ben verkozen als Stafhouder van Balie (…) Benevens een gevoel van ontroering, overvalt mij een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Ik dank allen die op mij gestemd hebben. En voor diegenen die mij nog niet kennen en niet op mij gestemd hebben: spreek mij aan in de wandelgangen en leer mij kennen. Het is belangrijk dat u weet wie de kapitein is die het schip van Balie (…) de volgende twee jaar zal bemannen. U mag alvast van 1 ding zeker zijn: ik zal mijn uiterste best doen om de Balie (…) een smoel te geven.”

Een stafhouder die waakt over zijn balie en die het een smoel wil geven: het klinkt bijzonder voluntaristisch, maar er mag niet uit het oog worden verloren dat de bevoegdheden in de wet zijn opgesomd. In toepassing van art. 447 van het Gerechtelijk Wetboek is hij het hoofd van de lokale orde. Dat resulteert in een aantal administratieve taken (o.m. de raad van de orde voorzitten en ambtshalve een advocaat aanstellen wanneer de wet dit voorschrijft) en in representatieve opdrachten (zo is hij ambtshalve lid van de algemene vergadering van de Orde van Vlaamse Balies en vertegenwoordigt hij de balie in het overleg met de magistratuur). Daarnaast “ontvangt en onderzoekt” hij de klachten tegen de advocaten van zijn orde.

​Lange tijd werd voorgehouden dat de stafhouder dan “ex autoritate” kon optreden. Die stelling lijkt juridisch steeds minder te verantwoorden.

Artikel 473 Ger.W. verleent aan de stafhouder verder de mogelijkheid om “bewarende maatregelen” te nemen die “de voorzichtigheid eist”. Dat laatste wordt omschreven als de “injunctiebevoegdheid”. Lange tijd werd voorgehouden dat de stafhouder dan “ex autoritate” kon optreden. Dat betekent in gewone mensentaal dat hij almachtig was en zowat alle maatregelen kon nemen in het belang van de balie. Die stelling lijkt juridisch steeds minder te verantwoorden.

De stafhouderlijke injunctie is nu eerder te beschouwen als “een eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling”, wat ook betekent dat de advocaat die het voorwerp is van een dergelijke maatregel moet kunnen genieten van de rechtsbescherming die overal aan een dergelijke eenzijdige bindende bestuurshandeling wordt verbonden.

​Het romantische beeld van de stafhouder die als een soort tijdelijke heerser over zijn discipelen waakt is voorbij.

Het romantische beeld van de stafhouder die als een soort tijdelijke heerser over zijn discipelen waakt, is daarmee voorbij. Net zoals andere overheden wordt van de stafhouder behoorlijk bestuur verwacht. De stafhouder zal bij het nemen van maatregelen rekening moeten houden met de grondrechten van de advocaat zelf, maar ook met de rechten van derden die mogelijk in hun belangen worden geschaad (bijvoorbeeld de belangen van de cliënt van de advocaat of van de tegenpartij). Bovendien moet de stafhouder met kennis van zaken beslissen en bij het vergaren van feiten de nodige zorgvuldigheid aan de dag leggen.

De romantiek moet plaats maken voor gedegen bestuurlijk werk.

​Hugo Lamon

​​Lees hier de wekelijkse column van meester Hugo Lamon over Justitie.

​Op de hoogte blijven van alle nieuwigheden binnen justitie, advocatuur en de juridische en fiscale wereld? Volg Jubel.be op LinkedIn.