​Vorige week besliste de regering om Prof. Frank Fleerackers (hoogleraar KU Leuven) te benoemen tot rechter in het Grondwettelijk Hof. Dat vereiste eerst een tweederdemeerderheid in het parlement, wat dan weer aanleiding gaf tot wat bochtenwerk tussen meerderheid en oppositie. Er komt dus nu een heuse rechtsfilosoof in het hoogste rechtscollege. De bevlogen professor heeft de gave van het woord, maar zijn geschriften zijn dan weer bijzonder hermetisch, al doet hij ook wel inspanningen om een breder publiek te bereiken met zijn maandelijkse column op Jubel (Fleer op één).

Als een soort cadeau naar aanleiding van zijn benoeming trakteert hij de rechtswereld met een doorwrocht artikel in het Nieuw Juridisch Weekblad dat deze week verschijnt onder de titel “Van rechtsdenken tot intervisie”. Hij fileert hoe rechters denken en hoe ze dat volgens hem beter zouden kunnen. Hij stelt vast dat eenzelfde regel kan leiden tot “verschillende resultaten in handen van juristen, aangezien hun denken voortkomt uit een bepaald perspectief”. Dat is voor een nieuwbakken rechter in het Grondwettelijk Hof een heuse bekentenis, zeker wanneer hij dan vervolgt met: “Dit persoonlijke perspectief is belangrijker voor het recht dan het loutere bestaan van concurrerende regels en hun tegenstrijdige toepassing.(…) De kern van rechterlijke uitspraken is gericht op menselijk handelen in al zijn aspecten. Juristen (en vooral rechters) zullen dan ook ex officio voorrang geven aan de casus boven de norm”. Hij onderzoekt daarom hoe juristen te werk gaan. Hij zet zich af tegen wat hij het “legalisme” noemt, waarbij juristen de kunst hanteren van de “kwalificatie en het onderling vergelijken van casussen”, maar hij vindt dat de jurist gebaat is bij een “rechtsdenken dat aansluit op de werkelijkheid”. De jurist wordt immers beïnvloed door talrijke niet tot rechtsregels herleidbare factoren en dat vereist veel “collegiaal overleg”. Hij besluit dan ook met een oproep tot “intervisie”, het nieuwe hippe woord dat sinds kort overal opduikt. Wat dat precies betekent is mij niet geheel duidelijk, maar het artikel besluit dat “de rol van een onderbouwde intervisie als interactieve praxis onontbeerlijk (is) voor gedegen rechtsvorming”.

Het klinkt misschien allemaal wat abstract, maar bij het toegangsexamen voor de magistratuur wordt onder invloed van deze stroming niet langer “rechtskennis” getoetst, maar een “conflictanalyse die veel moeilijker ligt: een inschatting van de haast ongrijpbare dynamische en differentiële werkelijkheid van de casus, waarbij de gekozen juridische aanpak vanuit die werkelijkheid gemotiveerd moet worden”. In eenvoudige mensentaal betekent het dus – denk ik – dat niet meer de juridische kennis van de magistraat determinerend is, maar wel zijn capaciteit om met de feiten te kunnen omgaan. Die filosofische benadering is dus niet zo vrijblijvend. Het belooft daar bij het Grondwettelijk Hof interessante intervisiegesprekken te worden over de norm, de werkelijkheid en de persoonlijke opvattingen van de rechters.

​Wanneer bij rechters een andere attitude de norm zal worden, doen de advocaten er goed aan om ook met die nieuwe realiteit rekening te houden.

De vraag is of dit denken ook invloed heeft of moet hebben op de houding van advocaten. Wanneer bij rechters een andere attitude de norm zal worden, doen de advocaten er goed aan om ook met die nieuwe realiteit rekening te houden.

In dat verband past het ook om even stil te staan bij een bijzonder interessant bericht dat deze week op sociale media werd gepost. Een groot Limburgs advocatenkantoor heeft haar (papieren) juridische bibliotheek aan de universiteitsbibliotheek geschonken. “Niet omdat we minder opzoeken, maar omdat vandaag quasi alles digitaal beschikbaar is” en bijna niemand nog in de bibliotheek vertoefde. In plaats daarvan is er nu blijkbaar een “mini bib” met boeken rond “zelfontwikkeling, soft skills, leiderschap en work-lifebalance”. Op de boekenplank (met een foto als bewijs) onder meer volgende titels: The Culture code van Daniel Coyle (over wat teams succesvol maakt), Denk als een monnik van Jay Shetty (inzichten en een concreet actieplan voor een evaluatie van je leven), Getting To Yes van Roger Fisher, William Ury en Bruce Patton (over onderhandelen) en The legal shift van Eve Vleminckx (over de uitdagingen binnen advocatenkantoren, gekoppeld aan concrete oplossingen).

​Ik ben allicht definitief oudmodisch door ieder weekend nog door papieren juridische tijdschriften te bladeren om mijn creativiteit op niveau te houden en telkens tot nieuwe inzichten te komen.

Het bericht stemt tot nadenken. Ik ben allicht definitief oudmodisch door ieder weekend nog door papieren juridische tijdschriften te bladeren om mijn creativiteit op niveau te houden en telkens tot nieuwe inzichten te komen.

Maar tijden veranderen en het recht is niet meer de alfa en de omega voor juristen. Als dat besef al de toegang tot de magistratuur bepaalt, zal het ook aan de overzijde van de balie werkelijkheid worden. Maar mag het recht dan toch minstens een hobby en een passie blijven? En is het niet zo dat de creativiteit van een jurist toch altijd een juridische bedding blijft hebben?

​Hugo Lamon

​​Lees hier de wekelijkse column van meester Hugo Lamon over Justitie.

​Op de hoogte blijven van alle nieuwigheden binnen justitie, advocatuur en de juridische en fiscale wereld? Volg Jubel.be op LinkedIn.