​Herinnert u zich het nog? Op 30 april stuurde de Orde van Vlaamse Balies een officiële ingebrekestelling naar de Belgische Staat omwille van de schrijnende toestanden in de Belgische gevangenissen. Er volgde toen ook een persbericht, waarin een bestuurder van de OVB aan het woord werd gelaten. Leest u even mee (letterlijk geciteerd tussen de aanhalingstekens): “Of je vele en lange gevangenisstraffen wil, is een politieke keuze. De wijze waarop je deze straffen uitvoert is dat niet. Vandaag zien we overvolle, onveilige en onhygiënische gevangenissen, waar mensen op de grond slapen zonder recreatiemogelijkheden en zonder toegang tot basiszorg. Dit is onaanvaardbaar en we stelden vast dat het niet verbetert. Het is dan ook onze plicht om de overheid ter verantwoording te roepen.” In het Nieuwsblad viel toen ook te lezen dat de OVB een ultimatum stelde: “De orde vraagt dat de staat binnen de twee weken ‘concrete en controleerbare’ maatregelen neemt om de toestand te verbeteren, anders volgen er gerechtelijke stappen.”

Er zijn geen berichten waaruit blijkt dat het aantal “grondslapers” in de gevangenissen tijdens het ultimatum verminderde (het lijkt erop dat hun aantal nog gestegen is) en we zijn meer dan veertien dagen verder. Vorige week staakten de cipiers en kregen ze zelfs de openlijke steun van de directie van het gevangeniswezen. Nu is er enkel het openhartige interview van de minister van Justitie in Humo. Daarin verzet ze zich tegen de bol.com-samenleving: “we zijn eraan gewoon geraakt iets te willen en het binnen de drie uur geleverd te krijgen. Alles gaat razendsnel, terwijl democratie en rechtsstaat per definitie trager gaan, omdat wij met debat en dialoog werken”. Even tussendoor: gevangenen zelfs een bed ontzeggen, is er veel debat voor nodig om dat mensonwaardig te vinden?

​Gevangenen zelfs een bed ontzeggen, is er veel debat voor nodig om dat mensonwaardig te vinden?

Natuurlijk heeft de minister gelijk wanneer ze zegt dat ze dossiers geërfd heeft die “al heel lang op de agenda staan” en al even correct is haar vaststelling dat “hoe langer het duurt, hoe moeilijker het wordt om problemen als (…) overbevolkte gevangenissen op te lossen”. Ze klinkt strijdvaardig wanneer ze stelt dat ze eind oktober aan de alarmbel heeft getrokken. “Ik heb tal van voorstellen op tafel gelegd, daar is toen lang over gesproken en er is binnen de regering geen meerderheid gevonden. Daarvoor staan we vandaag waar we staan. (…) Je kunt in een regering niet veel meer ruziemaken dan ik heb gedaan.” Leest u dat laatste nog eens goed na: “je kunt in een regering niet veel meer ruziemaken dan ik heb gedaan”. Voor zover het nog niet goed tot u is doorgedrongen, herhaal ik het graag nog eens: “je kunt in een regering niet veel meer ruziemaken dan ik heb gedaan”. Verderop in het interview geeft ze toe dat ze online nogal wat bagger over zich heen krijgt over de standpunten die ze inneemt (voor alle duidelijkheid, niet enkel over de gevangenissen). “Dan vraag ik mij af waarom mensen zo hard zijn achter hun computerscherm. Wellicht uit frustratie, het idee dat er niet naar hen wordt geluisterd”, stelt ze nuchter vast.

De minister is gefrustreerd omdat de overige regeringsleden niet naar haar luisteren, het personeel (en de directie) van de gevangenissen is gefrustreerd omdat ze vinden dat de toestand explosief en hopeloos is, en de Orde van Vlaamse Balies is gefrustreerd omdat in dat opbod van frustraties ons land iedere dag de mensenrechten schendt en gevangenen als beesten behandelt (terwijl volgens de minister, een gevangene 65.000 euro per jaar kost, allicht zelfs inclusief een bed).

Het is niet geweten of de Orde van Vlaamse Balies de aangekondigde procedure zal opstarten. Misschien beginnen enkele honderden gevangenen wel zelf een procedure met de eis om tijdens hun detentie niet op de grond en naast het toilet te moeten slapen (dat kan leuke krantenkoppen opleveren in het buitenland). En zal de minister zich dan als “Tiger Annelies” gedragen?

​Als de minister niet nog méér ruzie kan maken, zijn er dan geen andere noodmaatregelen vereist?

Als de minister niet nog méér ruzie kan maken, zijn er dan geen andere noodmaatregelen vereist? Is het een optie tijdelijk de bevoegdheid over de gevangenissen weg te trekken bij de minister van Justitie en de hele regering collectief verantwoordelijk te maken? Of zullen we als failed state de tussenkomst vragen van een internationale instelling?

Ach, het is makkelijk schrijven zo achter de computer. In maart bereikte de regering een wankel akkoord over de ‘grondslapers’. Op de vraag van de journalisten of dit het probleem zal oplossen (omdat experten en gevangenisdirecteurs zeggen van niet) antwoordt de minister: “ik heb altijd benadrukt dat dit niet het akkoord-Verlinden is en dat mijn ambitie groter was”. Tja.

​​Hugo Lamon

​​Lees hier de wekelijkse column van meester Hugo Lamon over Justitie.

​Op de hoogte blijven van alle nieuwigheden binnen justitie, advocatuur en de juridische en fiscale wereld? Volg Jubel.be op LinkedIn.