​In procedures van gerechtelijke reorganisatie wordt financiële informatie doorgaans technisch correct aangeleverd. Balansen kloppen, schuldenlijsten zijn volledig en prognoses ogen coherent. Toch leert de praktijk dat net die cijfers zelden worden gebruikt waarvoor ze het meest geschikt zijn: als strategisch instrument om de levensvatbaarheid van de onderneming kritisch te toetsen.

Te vaak blijft financiële informatie beperkt tot een statische momentopname van het verleden, terwijl een gerechtelijke reorganisatie net vraagt om een vooruitgerichte analyse. Niet alleen van wat fout liep, maar vooral van de vraag of het onderliggende businessmodel ook na herstructurering nog voldoende draagkracht heeft om duurzaam rendabel te zijn.

Cijfers als vertrekpunt, niet als sluitstuk

Financiële moeilijkheden ontstaan zelden plots. Ze bouwen zich op, vaak langzaam maar bijna altijd meetbaar. Evoluties in omzet, marges, werkkapitaal en kasstromen geven signalen lang voordat betalingsproblemen of insolventie zich manifesteren. Toch worden cijfers bij veel ondernemingen nog steeds benaderd als een administratieve verplichting, eerder dan als basis voor strategische reflectie.

Die houding wreekt zich vaak pas wanneer een gerechtelijke reorganisatie onvermijdelijk is geworden. In het kader van Boek XX WER wordt dan financiële informatie voorgelegd die juridisch en boekhoudkundig correct is, maar die onvoldoende antwoord biedt op de kernvraag die centraal staat bij elke reorganisatie: is deze onderneming, na ingreep, nog levensvatbaar?

Statische informatie volstaat niet

Bij de beoordeling van levensvatbaarheid door de rechtbank volstaat het niet alleen om het verleden correct te reconstrueren. Overzichten van activa en passiva tonen het resultaat van eerdere beslissingen, maar verklaren zelden waarom het verdienmodel onder druk kwam te staan. Ook prognoses die uitgaan van hogere omzet en lagere kosten blijven vaak steken in wensdenken, zonder grondige toetsing aan marktrealiteit en concurrentiële positie.

Een reorganisatieplan dat uitsluitend steunt op schuldherschikking of kostenbesparingen, zonder analyse van structurele rendabiliteit, dreigt dan ook een louter rekenkundige oefening te worden. De juridische procedure wordt weliswaar correct gevolgd, maar de economische basis blijft fragiel.

Cijfers als spiegel van de marktpositie

Cijfers liegen zelden. Evoluties in omzet, brutomarges en werkkapitaal weerspiegelen de positie die een onderneming inneemt — of niet langer inneemt — in haar concurrentiële omgeving. Structurele dalingen van brutomarges zijn daarbij zelden toevallig: ze wijzen op een verzwakte onderhandelingspositie ten aanzien van leveranciers of klanten, of op een verlies aan prijszettingsvermogen in de markt. Oplopende voorraden of toenemende betalingstermijnen kunnen duiden op een verlies aan commerciële relevantie, of op een te coulante politiek die de kasstroom sluipend ondermijnt. Dergelijke cashflowdruk is dus zelden een geïsoleerd fenomeen. Ze is het gevolg van keuzes die in het verleden zijn gemaakt en die hun houdbaarheid verliezen zodra de marktomstandigheden veranderen.

Verschillende herkenbare patronen illustreren dit. Een retailonderneming waarvan de marges jarenlang onder druk staan, heeft allicht te laat ingespeeld op de fundamentele verschuivingen in consumentengedrag: gemakkelijkere prijsvergelijking, groeiend online aanbod, veranderende loyaliteitspatronen. De marge-erosie was geen verrassing; zij was voorspelbaar voor wie de evolutie over meerdere jaren had gevolgd.

Een producent die afhankelijk is van een beperkt aantal grote afnemers, ziet zijn rendabiliteit structureel uitgehold wanneer die afnemers hun inkoopkracht gebruiken om een steeds groter deel van de gecreëerde waarde naar zich toe te trekken. De cijfers maken die afhankelijkheid zichtbaar.

Een industriële onderneming die concurreert op kostprijs, maar produceert in een hoogkostenland zonder duidelijke technologische of kwalitatieve differentiatie, concurreert op een terrein dat zij structureel niet kan winnen. Ook hier zijn de betalingsmoeilijkheden geen plotse schok, maar het voorspelbare eindpunt van een model dat zijn grondslag is verloren.

Bij het opstellen van een reorganisatieplan is net dit onderscheid – tussen tijdelijke verstoring en structurele uitholling – cruciaal.

De accountant als strategische brugfiguur

In die context speelt de accountant een sleutelrol. Door zijn continue betrokkenheid bij de onderneming beschikt hij over een unieke kijk op de financiële evolutie in de tijd. Hij ziet patronen, afwijkingen en kantelpunten die voor andere actoren pas zichtbaar worden wanneer de problemen juridisch worden.

Zijn meerwaarde ligt niet in het vervangen van de ondernemer, de advocaat of de rechtbank, maar in het verbinden van financiële informatie met strategische besluitvorming. Door cijfers te plaatsen in hun economische en organisatorische context, helpt hij bepalen of bijsturen, herstructureren of gecontroleerd afbouwen de meest aangewezen weg is.

Bijsturen of afbouwen als rationele uitkomst

Een grondige analyse leidt niet noodzakelijk tot behoud. In sommige gevallen maakt zij een gerichte herpositionering mogelijk: een focus op activiteiten met hogere toegevoegde waarde, een aangepaste kostenstructuur of een gewijzigde marktbenadering. In andere gevallen toont dezelfde analyse aan dat verdere voortzetting de problematiek enkel verdiept.

Ook een gecontroleerde afbouw of overdracht kan dan een economisch én juridisch verantwoorde uitkomst zijn, met het oog op het vrijwaren van resterende waarde voor schuldeisers, werknemers en ondernemer. Het tijdig onderkennen van die realiteit vergroot de kans op een ordentelijk verloop van de procedure.

Vroegtijdig inzicht vergroot de opties

In een economisch landschap dat structureel volatieler en complexer wordt, is vroegtijdig financieel inzicht geen luxe maar een noodzakelijke voorwaarde. Ondernemingen die signalen tijdig herkennen, beschikken binnen het kader van Boek XX WER over meer opties, meer onderhandelingsruimte en meer strategische keuzes dan louter een noodgedwongen schuldregeling.

De accountant bevindt zich daarbij vaak vóór het juridisch kantelpunt. Door cijfers niet alleen correct te rapporteren, maar ze ook kritisch te duiden, draagt hij wezenlijk bij aan de slaagkansen van een gerechtelijke reorganisatie. Die kansen worden immers niet pas bepaald in de rechtszaal, maar lang daarvoor: op het moment dat financiële informatie voor het eerst ernstig wordt genomen als wat zij werkelijk is: een strategisch kompas.

Stieven Van Camp en Mathias Supply – VGD