​In Antwerpen stond er twintig jaar lang een fout op de straatnaambordjes van het Koningin Astridplein. De bordjes vermeldden 1901 als geboortejaar, terwijl Koningin Astrid werd geboren in 1905. Niemand van de duizenden passanten (Antwerpenaren noch toeristen) die dagelijks het plein kruisen, merkte het op. Vorige zomer werd de fout alsnog opgemerkt en rechtgezet. Het toont aan hoe kleine (en grotere) foutjes onvermijdelijk zijn. De vraag is dus niet of je fouten zal maken, maar hoe je ermee omgaat. Neem je de verantwoordelijkheid voor wat verkeerd loopt, dan leer je eruit. Veeg je het onder de mat, dan maak je ongetwijfeld dezelfde fouten opnieuw en opnieuw.

Mea culpa, mea culpa

Fouten maken mag. Iedereen doet het. Maar niet iedereen gaat er hetzelfde mee om. Toegeven dat je een fout maakte, is immers niet zo makkelijk. Het is heel wat makkelijker een mislukking toe te schrijven aan de omstandigheden, of aan je collega’s. En toch is het beter door de zure appel te bijten en je verantwoordelijkheid te nemen. Accountability en ownership zoals dat tegenwoordig zo mooi heet. “Don’t blame it on the sunshine, don’t blame it on the moonlight, …”

Accountability en ownership zou je kunnen vertalen als toerekenbaarheid en eigenaarschap. Het zijn verwante, maar onderscheiden begrippen, die verder gaan dan loutere verantwoordelijkheid. Al lijk je in het Engels het onderscheid iets scherper te kunnen stellen. Verantwoordelijkheid nemen gaat over actie ondernemen, de jou toevertrouwde taken uitvoeren. Accountability verandert verantwoordelijkheid in verantwoording. Het betekent bewust eigenaarschap tonen over je acties, keuzes en de gevolgen daarvan, zowel positief als negatief. Het houdt in dat je proactief handelt, gemaakte afspraken nakomt, fouten erkent zonder de schuld bij anderen te leggen, en leert van situaties.

Succes kent vele vaders …

Je verantwoordelijkheid nemen voor een succes is makkelijk. Vaak staan anderen te trappelen om ook een pluim op hun hoed te steken. De verantwoordelijkheid opnemen voor een mislukking is andere koek. Dan ligt het plots aan de anderen. En misschien is dat soms ook zo. Maar voor je de anderen iets verwijt, is het “goed om in ’t eigen hert te kijken.”

Ons ego maakt het soms lastig om onze fouten toe te geven. Fouten beschadigen ons zelfbeeld, en nog belangrijker: ze raken aan hoe we onszelf aan de buitenwereld willen tonen.

De mogelijke schade die je veroorzaakt door fouten te ontkennen of verdoezelen is vele malen groter dan de schade uit fouten die je snel erkent en herstelt

Zeker in een beroep waar expertise en precisie centraal staan, voelt een fout al snel als een persoonlijke tekortkoming. Een smet op ons professioneel blazoen. Fouten toegeven voelt als gezichtsverlies. Nochtans is de mogelijke schade die je veroorzaakt door fouten te ontkennen of verdoezelen vele malen groter dan de schade uit fouten die je snel erkent en herstelt.

Fouten toegeven maakt je kwetsbaar

Toegeven dat je niet perfect bent, maakt je kwetsbaar in de harde professionele wereld. In een kantoorcultuur waar iedere fout expliciet of impliciet wordt afgestraft, ben je natuurlijk niet geneigd open te zijn. In zo’n context lijkt het rationeel om fouten te verbergen of te minimaliseren. Wie open is, neemt een risico.

Nochtans is een organisatie met een open feedbackcultuur veel meer gericht op groei. Anderen mogen je dus op (professionele) fouten wijzen. Sterker nog, dat is noodzakelijk. Feedback is de zuurstof van professionele ontwikkeling. Maar er is een grens. Fouten blijven verwijten en blijven gebruiken als argument tegen iemand, ondermijnt precies het gedrag dat je wil stimuleren.

In een cultuur waar fouten bestraft worden, kweek je geen verantwoordelijkheid, maar voorzichtigheid. Je creëert er medewerkers mee die netjes hun taken afvinken, maar nooit hun hoofd boven het maaiveld uitsteken. Want wie initiatief neemt, loop risico. In een cultuur waar fouten besproken worden, maar ook losgelaten, ontstaat ruimte voor groei.

Maar werkt ook bevrijdend

Verantwoordelijkheid nemen betekent ook zelf je leven in handen nemen. Je bepaalt zelf hoe je omgaat met wat er gebeurt. Je laat je niet volledig sturen door externe factoren, maar erkent je eigen invloed. Het werkt bevrijdend.

Ik ben normaal niet zo’n fan van de inspirational quotes waarmee social media soms behangen lijken, maar deze vind ik in deze context toch wel treffend: “He who blames others has a long way to go on his journey. He who blames himself is halfway there. He who blames no one has arrived.” (Volgens Instagram een Chinees spreekwoord, voor menig westerling een inspiratiebron voor tegeltjeswijsheden).

Verantwoordelijkheid nemen gaat dus niet om anderen of jezelf verwijten maken en jezelf in de slachtofferrol wringen. Bevrijd je dus van negatieve gedachten als fout en schuld, maar onderneem actie om eruit te leren en te groeien. Dat begint met een actieve houding: niet afwachten tot iemand anders een probleem oplost, maar zelf initiatief nemen.

Onderneem actie

Als je je eigen verantwoordelijkheid opneemt, kan je je mislukking alsnog in een succes veranderen. Al zal dat niet altijd op korte termijn zijn. Op korte termijn doet het pijn, moet je naar oplossingen zoeken, en moet je wat teleurstelling wegslikken. Op lange termijn versterkt het je geloofwaardigheid, je zelfvertrouwen en je regie over je eigen handelen. Wie fouten ontkent of externaliseert, verliest controle. Wie ze erkent, neemt die controle terug.

Voor juristen is dat bijzonder relevant. Het vermogen om te zeggen “hier zat ik fout” is misschien wel een van de meest onderschatte professionele kwaliteiten. Een jurist die nooit fouten maakt, bestaat niet. Een jurist die dat wel beweert, wordt vroeg of laat doorprikt. Maar een jurist die fouten erkent, toont niet alleen integriteit, maar ook zelfkennis.

Bovendien heeft het een directe impact op de kwaliteit van het werk. Fouten die onder de radar blijven, worden herhaald. Fouten die benoemd worden, kunnen geanalyseerd en vermeden worden.

Voel je vrij en dans, een valse noot is toegestaan

Zelfs Clouseau zingt het, en wie ben ik om hen tegen te spreken? We weten allemaal dat fouten erkennen beter is dan ze verbergen. We weten dat leren uit fouten ons sterker maakt. Nu is het een kwestie van deze kennis ook om te zetten in de praktijk.

Dus, beste mede-juristen, geef je eigen fouten ootmoedig toe. Niet om jezelf te veroordelen, maar om jezelf te begrijpen en verbeteren. Vraag je niet alleen af waar het misging, maar ook waarom. En nog belangrijker: wat zegt dat over jouw manier van werken, denken, beslissen? In de wil om fouten te erkennen zit de sleutel tot groei.

Als uitsmijter, en om te tonen dat het mij ook overkomt, enkele fouten van mezelf en wat ik eruit leerde:

• Ik liet ooit een nieuwsbrief drukken met nieuwe wetgeving voor “vennootschapen”. Les: lees alles geen drie, maar vier keer na en laat het dan nog eens checken door een collega.
• Ik stuurde ooit een liefdevol sms’je naar mijn vrouw. Dacht ik. De ontvanger bleek iemand anders te zijn. (Een vriendin die er gelukkig mee kon lachen). Les: let altijd goed op welk bericht je naar wie stuurt. En omring je met begripvolle vrienden.

​Wim Putzeys, hoofdredacteur Jubel

Lees hier andere columns en artikels.