​Het is al langer bekend en het klinkt wat zeurderig om dat blik weer open te trekken, maar er zijn problemen bij justitie. De zware (drugs)criminaliteit blijkt een veelkoppige niet te temmen draak, er zijn de gebrekkige middelen voor justitie met de aftandse en onbeveiligde gebouwen tot gevolg, er is de onaanvaardbare gerechtelijke achterstand bij het hof van beroep in Brussel en er is de schrijnende overbevolking in de gevangenissen. Dat alles zorgde voor grote onvrede bij advocaten en magistraten, wat dan weer de aanleiding was voor herhaalde “vijf voor twaalf-acties”. De minister van Justitie kondigde een “hefboomplan” aan, maar later werd de communicatie bijgesteld en moest er worden gewerkt aan een kathedraalplan (u weet wel, vroeger was de bouw van een kathedraal een plan voor verschillende generaties).

Justitie werd zeer lang verwaarloosd, dus kan die lethargie niet aan de huidige minister van Justitie worden verweten. De minister beklemtoont ook bij herhaling dat ze meer doortastend wil optreden, maar dat ze daarvoor geen steun krijgt van de andere coalitiepartijen in de regering. Het leidt enkel tot de conclusie dat justitie geen beleidsprioriteit is van de huidige regering.

​Het leidt enkel tot de conclusie dat justitie geen beleidsprioriteit is van de huidige regering.

En toch zijn er enkele stappen gezet. Op 16 juli heeft het parlement het wetsontwerp goedgekeurd met extra maatregelen om de overbevolking in de gevangenissen terug in te dringen. In een persbericht stelt de minister dat de nieuwe maatregelen er komen “in een bijzonder moeilijke context. Er verblijven momenteel ongeveer 13.500 gedetineerden in de Belgische gevangenissen”. Ter herinnering (wat het persbericht niet vermeldt): er is een totale capaciteit van 11.064 personen. Er zijn dus nu 2.436 meer gevangenen dan er plaatsen zijn. Volgens het persbericht slapen er nu 450 gedetineerden op de grond (dat is dus nu al een vermindering ten aanzien van enkele maanden geleden, toen er op een bepaald ogenblik 784 werden geteld). Het persbericht vermeldt eerlijkheidshalve dat er 1.500 veroordeelden in strafonderbreking “wachten op een toepassing van hun strafuitvoering” en dat er “2.300 gevangenisstraffen niet [kunnen] worden uitgevoerd door een gebrek aan plaatsen”. Dat persbericht is dus een buitengerechtelijke bekentenis van een noodtoestand.

De noodwet voorziet in vijf maatregelen: (1) aan bepaalde categorieën veroordeelden wordt elektronisch toezicht automatisch toegekend; (2) veroordeelden zonder geldige verblijfspapieren kunnen voortaan al vanaf twaalf maanden vóór het einde van hun straf worden teruggestuurd naar hun land van herkomst; (3) de tijdelijke regeling voor vervroegde invrijheidsstelling wegens overbevolking wordt verlengd tot eind 2027, (4) de strafuitvoeringsrechter krijgt binnen de bestaande noodwet duidelijkere criteria om te beoordelen of iemand in aanmerking komt voor een strafuitvoeringsmaatregel zoals elektronisch toezicht; (5) ook de interneringswet wordt aangepast. Geïnterneerden die in een traject zitten zoals elektronisch toezicht of invrijheidsstelling op proef mogen voortaan niet meer automatisch terug naar de gevangenis worden gestuurd als er problemen zijn.

We blijven blind varen.

De minister is ervan overtuigd dat die maatregelen op korte termijn de druk op de gevangenissen zullen verlichten. Daar is prof dr. Tom Daems (criminoloog KU Leuven) niet van overtuigd. Onmiddellijk na de stemming liet hij op LinkedIn weten dat, alhoewel iedereen overtuigd lijkt van de urgentie, het tot 1 oktober zal duren vooraleer de nieuwe wet in werking treedt. En hij gaat verder: “Het valt daarenboven op dat er opnieuw weinig cijfers of impactanalyses ingebracht worden in het debat. Strafbeleid is “trial and error and accidental success”, zo gaf oud-minister van Justitie Stefaan De Clerck ooit toe. Uit het verslag van de tweede lezing (in het parlement) valt op te maken dat twee strafuitvoeringsrechters gehoord werden: ze maakten zich schijnbaar grote zorgen. Er waren geen andere hoorzittingen. Adviezen van CTRG, Penitentiaire Beleidsraad, etc. ontbraken. “We blijven blind varen”. Als dat dus maar goed komt.

De minister van Justitie maakte verder bekend dat vorige vrijdag de ministerraad het voorontwerp van wet tegen de georganiseerde criminaliteit goedkeurde. Voor de minister is dat “een belangrijke stap om de werking van justitie beter te beschermen”. Op LinkedIn meldt ze dat er maatregelen komen “zodat criminelen rechtszaken niet langer nodeloos vertragen door misbruik van wrakingsprocedures”. Het wetsontwerp wil de schorsende werking van een wrakingsverzoek afschaffen. Strafpleiter Len Augustyns meldde meteen op sociale media dat een wrakingsverzoek daarmee een lege doos wordt. Dat had overigens de Orde van Vlaamse Balies al eerder laten weten. Het is zeer de vraag of de voorgestelde remedie wel te verantwoorden is, zeker in het licht van de statistisch gezien bijzonder beperkte wrakingen in dit land. De Orde van Vlaamse Balies had een heleboel grondig uitgewerkte alternatieven, waar klaarblijkelijk geen rekening mee werd gehouden.

Het is soms niet enkel blind varen bij justitie, maar de stuurlui zijn soms ook doof.

​​Hugo Lamon

​​Lees hier de wekelijkse column van meester Hugo Lamon over Justitie.

​Op de hoogte blijven van alle nieuwigheden binnen justitie, advocatuur en de juridische en fiscale wereld? Volg Jubel.be op LinkedIn.