​De behandeling van een wetsontwerp in het parlement geeft aanleiding tot een opinieoorlog die door erudiete tegenstanders met in vitriool gedrenkte pennen wordt uitgevochten. Voorwerp van het hoogoplopende debat: het wetsontwerp “betreffende de bescherming van bij publieke participatie betrokken personen tegen kennelijk ongegronde vorderingen of misbruik van procesrecht”. Kortom de anti-SLAPP wet (het Engelse acroniem SLAPP voor “Strategic lawsuits against public participation”).

De anti-SLAPP wet beoogt een Europese richtlijn om te zetten en wil meer bescherming bieden aan kritische stemmen in het publiek debat. Daarbij wordt gedacht aan journalisten, mensenrechtenverdedigers, activisten, academici “of enige andere persoon die een mening uit of informatie meedeelt over een zaak van algemeen belang”.

Dat wetsontwerp zorgt voor een virulent debat tussen twee heren van stand: enerzijds Peter Callens (voorzitter van de orde van Vlaamse Balies) en anderzijds Prof. Em. Dirk Voorhoof (grote gangmaker van de anti-SLAPP wetgeving). Peter Callens gaf de openingszet in zijn veertiendaagse column met als titel “Voor je het goed doorhebt, nagelen de media je aan het kruis”. Dat ontlokte een reactie uit van Dirk Voorhoof met de al even welluidende titel “voor je het goed doorhebt, nagelt een advocaat je aan het kruis” (een soortgelijke tekst verscheen deze ochtend ook in De Morgen).

​Zowel de rol van advocaten als deze van journalisten is essentieel in de rechtsstaat en ze houden elkaar in evenwicht.

Het staat niet ter discussie dat advocaten een cruciale rol spelen in de rechtsstaat. Zij zorgen voor de “equality of arms” (wapengelijkheid). Zij zien dan ook toe op de procedurele rechten van de burger tegenover de macht van de staat of van sterke tegenpartijen. De journalisten zijn, volgens de vaste rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de mens, dan weer de “public watchdogs” (de publieke waakhonden). Ze hebben als taak om informatie van algemeen belang te verspreiden en mogen (moeten) misstanden aan de kaak stellen. Zowel de rol van advocaten als deze van journalisten is essentieel in de rechtsstaat en ze houden elkaar in evenwicht.

Peter Callens wijst wel – terecht – op de gevaren van een “trial by media” en de reputatieschade die ontstaat bij lynchpartijen in de klassieke of sociale media nog vooraleer een rechter daar uitspraak over gedaan heeft. “Het kan beginnen bij een valse beschuldiging bij de rioolpers en de complotdenkers, om door te sijpelen naar de kwaliteitspers. Voor je het goed doorhebt, nagelen de media je aan het kruis en ligt je reputatie aan diggelen”. Die schade (die overigens niet louter materieel is) blijft moeilijk te herstellen.

Dirk Voorhoof put uit een ander vaatje: “De Richtlijn is gebaseerd op overdonderend bewijs dat in vele Europese landen, overigens ook in België, justitie al te vaak wordt misbruikt door vooral economische en politieke actoren die rechtsvorderingen inspannen om kritische stemmen te intimideren, het zwijgen op te leggen, op kosten te jagen of te bedreigen met forse schadevergoedingen”.

​In essentie gaat het debat dus over het misbruik van procesrecht en over de vraag of daar voor journalisten een aparte regeling voor moet bestaan.

In essentie gaat het debat dus over het misbruik van procesrecht en over de vraag of daar voor journalisten een aparte regeling voor moet bestaan. Voor Peter Callens wil men een zekere immuniteit scheppen voor wie meningen uit ten koste van personen die ten onrechte aangevallen worden. Zijn eindoordeel is daarom scherp. De regeling is “overbodig en nefast, brengt ons procesrecht uit evenwicht en sterkt de schreeuwers op sociale media”.

Dirk Voorhoof ontkent dat en zegt dat het bij de anti-SLAPP regels in werkelijkheid gaat “om verweerders die fraude, corruptie, belangenvermenging, onwettige praktijken of onethisch handelen van publieke personen of ondernemingen onder de aandacht brengen, telkens op basis van voldoende feitenmateriaal, na grondig onderzoek zich beroepend op betrouwbare bronnen”. Dat klinkt helder, maar zo staat het wel niet in het artikel 1385 Ger.W. dat men wenst in te voeren.

Dirk Voorhoof vindt de argumenten van de voorzitter van de OVB getuigen van een “verkrampt achterhoedegevecht”. De advocatuur zou blijk geven van een miskenning of onderschatting van de beoordelingscapaciteit van de magistraten, maar het zou ook een wantrouwen uitdrukken ten aanzien van de eigen beroepsgroep, want als er pogingen zouden komen tot misbruik van de anti-SLAPP regels, “dan zijn het wel advocaten van verweerders die een defensief schild als een aanvalswapen proberen te hanteren”.

Hoe dan ook, de Richtlijn moet worden omgezet. De Belgische wetgever wil de regeling ook voor zuiver nationale procedures toepasselijk maken, wat de Richtlijn niet verplicht.

Intussen verscheen er ook een “Legal Ethics Report” afkomstig van CASE (the Coalition Against SLAPPs in Europe), dat een beetje overmoedig ook de advocatendeontologie onder vuur neemt. Het rapport vindt dat algemene beroepsplichten vaak te abstract blijven zonder praktische richtlijnen, consistente interpretaties en geloofwaardige handhaving. Het terugdringen van SLAPPs vraagt volgens het rapport “een gecoördineerde professionele aanpak” en het gaat nog verder: “Doeltreffende preventie vereist opleiding, gedeelde normen en afstemming tussen balies, rechtbanken en toezichthouders, ondersteund door Europese kaders en nationale uitvoering”. Daarmee lijkt het debat nog een pittige bijkomende dimensie te krijgen. En zonder iemand aan het kruis te nagelen: gaat dan ook de deontologie van de journalisten daarop afgestemd worden (inclusief de geloofwaardige handhaving)?

​​Hugo Lamon

​​Lees hier de wekelijkse column van meester Hugo Lamon over Justitie.

​Op de hoogte blijven van alle nieuwigheden binnen justitie, advocatuur en de juridische en fiscale wereld? Volg Jubel.be op LinkedIn.