Deze casus illustreert de betekenis van EU-burgerschap en concretiseert het DNA van de EU. Ze nodigt uit tot reflectie. Mag een lidstaat weigeren om het huwelijk tussen twee mensen van hetzelfde geslacht te erkennen als dat huwelijk wettig werd gesloten in een andere lidstaat? Wat denk jij?[1]
Feiten: Polen weigert huwelijk te erkennen
Twee mannen trouwen met elkaar in Berlijn, in Duitsland. De ene man heeft zowel de Poolse als de Duitse nationaliteit, de andere heeft de Poolse nationaliteit. Wanneer zij daarna samen naar Polen willen terugkeren, krijgen zij te maken met een probleem. Zij vragen aan de Poolse burgerlijke stand om hun Duitse huwelijksakte te registreren, zodat hun huwelijk ook in Polen officieel wordt erkend. De Poolse autoriteiten weigeren dit verzoek, omdat volgens de Poolse wet een huwelijk alleen mogelijk is tussen een man en een vrouw. Hierdoor wordt hun huwelijk in Polen niet erkend.
Deze weigering heeft ingrijpende gevolgen voor het gezinsleven van het koppel. Een van de mannen is namelijk tijdelijk werkloos en heeft daardoor geen ziekteverzekering. Als Polen hun huwelijk wel had erkend, had hij zich kunnen aansluiten bij de verzekering van zijn echtgenoot. Omdat het huwelijk tussen twee mensen van hetzelfde geslacht niet wordt erkend, is dat dus niet mogelijk.
De mannen geloven dat hun EU-rechten worden geschonden en stappen hiervoor naar een Poolse rechtbank.
Over welke EU-rechten gaat dit verhaal?
Recht om vrij te reizen en te verblijven
Deze zaak betreft de rechten van EU-burgers. Iedereen die de nationaliteit heeft van een EU-lidstaat is automatisch ook EU-burger. Zodra je een EU-burger bent, geniet je van een aantal rechten. Een van de belangrijkste rechten van EU-burgers is dat zij vrij mogen reizen en wonen in andere EU-landen. Dat betekent dat iemand bijvoorbeeld in een ander EU-land mag gaan werken, studeren of wonen zonder onnodige beperkingen.
Dat recht gaat verder dan alleen reizen of verblijven. Het houdt ook in dat mensen het recht hebben om een normaal gezinsleven verder te zetten in een andere EU-lidstaat. Dat recht wordt erkend in het Handvest van de grondrechten van de EU.
Bestrijding van sociale uitsluiting en discriminatie
Onrechtstreeks komt in deze casus ook de EU-doelstelling aan bod om elke discriminatie, onder meer op grond van seksuele geaardheid, te bestrijden.
EU-burgers moeten kunnen samenleven met hun partner of familie. Het Hof van Justitie heeft eerder al beslist dat een land het verblijfsrecht van een echtgenoot niet mag weigeren enkel omdat deze is getrouwd met een persoon van hetzelfde geslacht (de zaak Coman).[3] In deze zaak is het probleem niet het verblijfsrecht van de mannen, want zij hebben al de Poolse nationaliteit. Het probleem is de niet-erkenning van hun huwelijk door Polen.
Merk tot slot nog op dat de lidstaten van de Europese Unie vrij mogen bepalen of zij een huwelijk tussen twee personen van hetzelfde geslacht toestaan. Dat behoort tot hun nationale identiteit, die de Europese Unie moet eerbiedigen.
Hoe werden die EU-rechten in dit verhaal beperkt?
Het probleem is dat Polen het huwelijk van Jakub en Mateusz niet wil erkennen. Dat huwelijk is wel geldig gesloten in Duitsland. Doordat Polen het huwelijk niet erkent, krijgen de echtgenoten te maken met allerlei praktische problemen in het dagelijkse leven. Voor veel zaken kunnen zij zich niet beroepen op het feit dat zij getrouwd zijn. In Polen worden zij dus behandeld alsof zij ongehuwd zijn.
Het Hof van Justitie vindt dat Polen een huwelijk tussen twee mensen van hetzelfde geslacht, dat in een andere EU-lidstaat rechtsgeldig is gesloten, moet erkennen. Door dit niet te doen, belemmert Polen het recht van EU-burgers om vrij te reizen en vrij te verblijven binnen de EU. Dat betekent echter niet dat Polen zelf het huwelijk tussen twee mensen van hetzelfde geslacht moet invoeren. Het gaat alleen om de erkenning van EU-rechtsgeldige huwelijken, niet om het toestaan van zulke huwelijken in het eigen nationale recht.
Is er een rechtvaardiging voor deze beperking in dit verhaal?
In principe mogen fundamentele vrijheden (zoals vrij verkeer van personen, goederen of diensten) worden beperkt om redenen van openbare orde, dat wil zeggen om maatschappelijke belangen te beschermen (bijv. volksgezondheid). Volgens het Hof is dat hier echter niet van toepassing. Polen wordt namelijk niet verplicht om huwelijken tussen personen van hetzelfde geslacht zelf toe te staan, maar alleen om huwelijken te erkennen die in een andere EU-lidstaat geldig zijn gesloten. Die erkenning is nodig zodat EU-burgers hun recht op vrij verkeer van personen in de EU effectief kunnen uitoefenen.
Daarnaast moet elke rechtvaardiging voldoen aan de grondrechten van de EU. Hier zijn vooral het recht op eerbiediging van het privé-leven en het recht op gelijke behandeling van belang (art. 7 en 21 HV). Het Hof merkt op dat buitenlandse huwelijken van koppels van een verschillend geslacht wel worden erkend, maar huwelijken van koppels van hetzelfde geslacht niet. Daardoor behandelt Polen deze koppels ongelijk, wat discriminerend en dus verboden is.
Het Hof besluit dat een huwelijk tussen twee personen van hetzelfde geslacht dat rechtsgeldig in een EU-lidstaat is afgesloten, moet worden erkend in een andere EU-lidstaat.
Besluit
EU-burgers moeten zich vrij kunnen bewegen in de 27 EU-lidstaten. De lidstaten vormen een open ruimte zonder binnengrenzen, waarin burgers erop moeten kunnen rekenen dat hun grondrechten in elke lidstaat worden geëerbiedigd.
Emma Dewulf
Nog meer uitleg over deze zaak en andere belangrijke Europese rechtspraak vindt u terug op de website van Case4eu, onder leiding van Kris Grimonprez.
Meer weten over het belang van Europees burgerschap? Bekijk dan deze korte video op YouTube.
0 reacties