​De recente mediaberichtgeving over een beëdigd tolk die zwaar gewond raakte tijdens een politieverhoor na een fysieke aanval door een verdachte, heeft de kwetsbare positie van deze taalprofessionals opnieuw aangetoond. Het slachtoffer getuigde in de media te vrezen nooit meer aan het werk te kunnen. Dit incident staat niet op zichzelf, maar illustreert een structureel probleem: beëdigd tolken en vertalers-tolken opereren in een steeds risicovollere context zonder aangepaste wettelijke bescherming of sluitende veiligheidsmaatregelen.

Geweld tegen vertalers-tolken: een structureel probleem

Dit soort geweld is geen nieuw fenomeen. Reeds in 2022 vroeg de beroepsvereniging maatregelen na een incident in de rechtbank van Hasselt waarbij een tolk fysiek werd aangevallen tijdens een correctionele zitting. Eind 2023 kreeg een tolk tijdens een voorleiding bij de onderzoeksrechter in Leuven rake klappen van de verdachte. Hoewel officiële statistieken ontbreken, bevestigen signalen uit het werkveld en persartikels dat geweld, bedreigingen en intimidatie steeds vaker voorkomen. Tolken bevinden zich dan ook in een bijzonder kwetsbare positie: ze zitten en staan letterlijk tussen politieambtenaren of magistraten enerzijds en verdachten of beklaagden anderzijds. Tijdens verhoren, voorleidingen en rechtszittingen zijn zij vaak de enige aanwezigen die de taal van de anderstalige rechtzoekende spreken en moeten zij regelmatig geladen en onaangename boodschappen brengen in vertaling.

Ook in familie- en jeugdzaken functioneren tolken in contexten met verhoogde spanningen en potentiële escalatie.

Onduidelijkheid over aansprakelijkheid en bescherming

De vraag rijst wie er verantwoordelijk is wanneer tolken slachtoffer worden van geweld tijdens hun werk. Navraag bij de FOD Justitie hierover in 2024 wees uit dat de staat geen verzekering heeft voor tolken die worden gevorderd voor opdrachten bij de politie en justitie. In theorie kan de overheid aansprakelijk worden gesteld voor schade toegebracht door een persoon onder toezicht van Justitie, in de praktijk kunnen getroffenen gedwongen worden tot jarenlange procedures voor de rechtbank om schadevergoeding te krijgen.

Geen erkenning en bescherming als ‘maatschappelijke functie’ voor vertalers-tolken

Sinds 2024 voorziet de wetgever in strafverzwarende omstandigheden bij geweld tegen personen die een ‘maatschappelijke functie’ uitoefenen. Die bescherming werd opgenomen in het huidige Strafwetboek en zal ook gelden onder het nieuwe Strafwetboek dat op 1 september 2026 in werking treedt. De lijst van beschermde beroepsgroepen omvat onder meer politieambtenaren, magistraten, advocaten, griffiepersoneel, juryleden, notarissen, journalisten, zorgberoepen en maatschappelijk werkers.

Opmerkelijk genoeg ontbreken beëdigd vertalers en tolken volledig in deze limitatieve opsomming. Het contrast is schrijnend: tolken werken dagelijks – voor dezelfde rechtzoekenden, in dezelfde verhoorlokalen, zittingszalen en omstandigheden – zij aan zij met juridische professionals die wél beschermd worden door verzwarende strafmaatregelen voor daders van geweldpleging, terwijl ze zelf onbeschermd blijven.

Anoniem optreden blijft dode letter

Naast fysieke bescherming blijft ook de bescherming van de identiteit van tolken en vertalers problematisch. Het Gerechtelijk Wetboek voorziet sinds mei 2019 in de mogelijkheid voor gerechtsdeskundigen, vertalers en tolken om via een anoniem identificatienummer op te treden in gevoelige dossiers.

De noodzakelijke uitvoeringsmaatregelen hiervoor ontbreken echter nog steeds. Zeven jaar (!) na de invoering van de wetsbepaling is het vereiste koninklijk besluit nog altijd niet gepubliceerd. Over een ontwerp uit 2024 maakte de Raad van State opmerkingen dat eerst wetswijzigingen nodig zijn. Sindsdien blijft het oorverdovend stil rond dit onderwerp. Daardoor blijft de hele regeling dode letter en kunnen beëdigd vertalers en tolken in de praktijk nog steeds niet anoniem optreden in bijvoorbeeld terrorisme-dossiers of grote drugsonderzoeken.

Dat gebrek aan anonimiteit creëert reële veiligheidsrisico's, aangezien persoonsgegevens van beëdigd vertalers en tolken via een openbaar register raadpleegbaar zijn. Dit in tegenstelling tot magistraten of politieambtenaren die werken in dezelfde dossiers als vertalers en tolken.

Signalen uit de sector blijven onbeantwoord

De problematiek leeft duidelijk sterk binnen de beroepsgroep. Via de petitie "Meer waardering en erkenning voor beëdigd vertalers en tolken", die eind 2024 en begin 2025 door 1180 professionals werd ondertekend, vroeg de sector onder meer:

1. een betere bescherming via de erkenning van beëdigd vertalers en tolken als beroepsgroep met maatschappelijke functie;
2. de effectieve invoering van een systeem van anonieme identificatie in gevoelige dossiers via publicatie van het ontbrekende KB.

De petitie werd in de eerste maanden van 2025 door de Beroepsvereniging Beëdigd Vertalers en Tolken persoonlijk overhandigd aan minister van Justitie Annelies Verlinden. Het thema kwam vervolgens ook aan bod in een parlementaire vraag. Tot op heden bleef concrete actie uit.

Tijd voor actie

Zolang beëdigd tolken van de overheid niet de erkenning en bescherming krijgen die ze verdienen, blijven ze kwetsbaar in een werkomgeving die steeds risicovoller wordt. Het is wachten op een krachtig signaal van de minister, voor het volgende incident een fatale afloop kent.

Om de beroepsgroep intussen alvast bewuster, alerter en weerbaarder te maken, organiseren we met Translatica vof op 5 juni e.k. een praktijkgerichte studienamiddag en workshop rond weerbaarheid en professionele veiligheid voor beëdigde taalprofessionals.

Henri Boghe, beëdigd vertaler-tolk, bestuurder Translatica vof