​In een samenleving die snelheid boven alles stelt, lijkt de assisenprocedure traag, omslachtig en ouderwets. Maar juist die traagheid is de kracht van assisen. Een assisenproces is geen passief juridisch ritueel: het is een dialoog, een directe confrontatie waarin iedereen betrokken wordt. Dit maakt het proces intens, emotioneel geladen en helend. Het creëert een ruimte waarin het menselijke aspect uitgebreid aan bod komt en de werkelijkheid van het misdrijf onontkoombaar wordt.

​Voor de slachtoffers betekent de procedure meer dan een juridische afhandeling: het is een moment waarop hun verhaal werkelijk gehoord wordt

Voor de slachtoffers betekent de procedure meer dan een juridische afhandeling: het is een moment waarop hun verhaal werkelijk gehoord wordt. Hun pijn, hun verlies en hun trauma krijgen ruimte in een proces waarin zorgvuldig en aandachtig naar hen wordt geluisterd. In een correctionele zitting wordt dit samengevat in een verhaal van hoogstens enkele tientallen minuten, maar bij assisen wordt het leed gewogen, erkend en afgewogen door een jury die elk detail kent. Voor velen is dat een eerste stap naar verwerking, een gevoel dat hun stem telt.

Daarnaast worden slachtoffers ook actief betrokken bij de procedure. Ze kunnen vragen stellen, nuances toelichten en hun verhaal persoonlijk brengen. Ze mogen, samen met het Openbaar Ministerie, bijdragen tot het aanbrengen van de bewijslast, wat hen een vooraanstaande rol in het proces garandeert.

​De beschuldigde aan de andere kant wordt in dit proces gedwongen de impact van zijn daden onder ogen te zien

De beschuldigde aan de andere kant wordt in dit proces gedwongen de impact van zijn daden onder ogen te zien. Getuigenverklaringen, ooggetuigen, nabestaanden: alles wordt direct en intens op hem afgevuurd. Dat confronteert hem met schuld, verantwoordelijkheid en de menselijke consequenties van zijn handelen. Dit moment van reflectie is vaak pijnlijk, maar tegelijkertijd diepgaand.

Ook voor de beschuldigde leidt de assisenprocedure regelmatig tot verdere inzichten en zelfs tot rijping. Het horen en zien van het toegebrachte leed kan tijdens het verloop van de zittingen een kantelmoment veroorzaken. De opeenstapeling van getuigenissen, emoties en feiten maakt in sommige gevallen ontkenning steeds moeilijker, niet alleen naar de buitenwereld toe, maar ook in het eigen denken. Het is niet zelden zo dat een beschuldigde pas aan het einde van het onderzoek ter terechtzitting met oprechte en gemeende excuses naar de slachtoffers toe komt, juist omdat hij gedurende het proces de impact van zijn handelen heeft ervaren.

Critici wijzen op de traagheid, de kosten en de emotionele belasting. Dat klopt. Maar juist die intensiteit geeft het proces zijn kracht. Het resultaat is geen snelle straf, maar een diepere, menselijke gerechtigheid – een gerechtigheid die erkennen, confronteren en verwerken mogelijk maakt en dit voor alle betrokken partijen.

​Het louterende effect van assisen is misschien wel het meest onderschatte voordeel van deze procedure

Dat dit de enige juiste manier is om dergelijke impactvolle misdrijven te behandelen, is daarenboven al proefondervindelijk bewezen. Een tiental jaar geleden werd het hof van assisen tijdelijk de facto afgeschaft. Door een wetswijziging werden moordzaken immers exclusief behandeld door de correctionele rechtbanken. Ingegeven door de reeds overvolle agenda’s van deze rechtbanken, was deze procedure te snel en te beperkt. Getuigen werden nauwelijks gehoord, slachtoffers hadden een beperkte rol, en het hele proces liet weinig ruimte voor een afronding van het persoonlijke verwerkingsproces. Alle partijen bleven met een onaf verhaal achter.

Het louterende effect van assisen is misschien wel het meest onderschatte voordeel van deze procedure. Recht is hier immers niet alleen een middel om schuld te sanctioneren, maar een instrument om verhalen te horen, verlies te erkennen en menselijke verwerking mogelijk te maken. In een wereld die steeds sneller wil rechtspreken, bewijst het hof van assisen dat echte gerechtigheid tijd nodig heeft. Tijd om te horen, tijd om te voelen, tijd om te louteren.

Tim Smet – Nevisis Advocaten