​Sinds 2015 werken medewerkers en medewerksters binnen justitie*, rechters, griffiers, advocaten, vertalers-tolken, deskundigen, gerechtsdeurwaarders en administratief personeel elk jaar samen om op 20 maart aan de alarmbel te trekken. Tien jaar om te herhalen dat het Belgische rechtsstelsel over onvoldoende middelen, personeel en instrumenten beschikt. Tien jaar dat gevraagd wordt dat wij onze missie naar behoren kunnen vervullen: de rechten van eenieder beschermen.

En nu meer dan ooit richten wij ons rechtstreeks tot u: een uitgeputte Justitie, doet uw rechten wankelen.

Tien jaar van oproepen: de boodschap steeds herhaald, gehoord, maar veel te weinig naar geluisterd.

Op 20 maart 2015 vond een eerste bijeenkomst plaats in het gerechtsgebouw van Brussel, een symbool van een instelling die toen al onder druk stond. Sinds 2016 hebben de acties zich over het hele land verspreid met een aantal eenvoudige en essentiële eisen: voldoende personeel, moderne werkinstrumenten, veilige gebouwen, een correct beheer met inachtneming van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht.

Elk jaar wordt evenwel vastgesteld dat de situatie meer en meer verontrustend is :

• 2018: de verslechtering van de dienstverlening aan de rechtzoekenden en de bedreigingen voor de rechtsstaat werden aan de kaak gesteld.
• 2019 : met de slogan "De rechtsstaat, ik geloof erin! 66 dagen om justitie te redden” werden zes structurele eisen gesteld: werkelijke toegankelijkheid tot justitie, eerbiediging van de personeelskaders, beheersautonomie, geschikte infrastructuur, moderne ICT en diensten die gericht zijn op de bescherming van fundamentele rechten.
• 2020-2021: ondanks de pandemie werden er symbolische acties ondernomen, met de tussenkomst van sleutelfiguren zoals Françoise Tulkens, voormalig vice-voorzitter van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, en Koen Lenaerts, voorzitter van het Hof van Justitie van de Europese Unie, die wezen op de urgentie van de situatie.
• 2023-2025: conferenties, open brieven, mobilisaties van alle juridische beroepen die aan dezelfde urgentie herinnerden.

Tien jaar van analyses, tien jaar van diagnoses. En toch blijven dezelfde structurele tekortkomingen bestaan.

Waarom deze situatie u rechtstreeks aangaat.

Elke vertraging, elk uitstel, elke zaak die niet vooruitgaat, elke magistraat die ontbreekt, heeft concrete gevolgen voor de procespartijen:

• slachtoffers die wachten op erkenning;
• gezinnen in conflictsituaties die nog steeds in onzekerheid verkeren;
• werknemers of zelfstandigen die geen antwoord krijgen op hun procedures;
• kwetsbare mensen die hun rechten niet meer kunnen doen gelden.

Wanneer griffies onderbezet zijn, de digitalisering gebrekkig is, magistraten en advocaten overbelast zijn, zijn het uw grondrechten die aangetast worden.

En paradoxaal genoeg, terwijl elke burger verplicht is om rechterlijke beslissingen uit te voeren die hem betreffen – soms op straffe van sancties – respecteert de Belgische Staat zelf een aanzienlijk aantal beslissingen niet. Deze positie ondermijnt het vertrouwen van individuen in Justitie en ondermijnt het machtsevenwicht dat fundamenteel is in een democratie.

Een zorgwekkende daling van de aantrekkelijkheid van het gerechtelijk ambt: de gerechtelijke wereld is niet meer aantrekkelijk.

De situatie verergert door een voortdurende verslechtering van de aantrekkelijkheid van de juridische beroepen: chronische overbelasting, onderbezette teams, toenemende verantwoordelijkheden, moeilijke werkomstandigheden, terwijl tegelijkertijd de salarisvoorwaarden gedurende minstens 20 jaar niet zijn opgewaardeerd, enz. Erger nog, de financiële status van griffiers en justitieel personeel werd al door een recente hervorming aangetast.

Daarnaast is er de aangekondigde pensioenhervorming, zonder overgangsmaatregelen of compenserende maatregelen. In zijn huidige vorm zal dit leiden tot een aanzienlijk financieel verlies voor veel magistraten en personeelsleden, terwijl de werklast blijft toenemen. Het zal de aantrekkelijkheid van dit beroep verder verzwakken en kan leiden tot een vroegtijdig vertrek van ervaren mensen, zonder enige garantie op adequate vervangingen.

Dit alles leidt ertoe dat bekwame en gemotiveerde profielen niet meer geïnteresseerd zijn.

Wanneer Justitie niet langer in staat is om een magistraat, een griffier, een deskundige of een vertaler in dienst te nemen, ontbreekt het niet alleen aan “menselijke hulpbronnen”, maar leidt dit ook tot extra vertragingen, een kwaliteitsdaling van de dienstverlening en een verlies aan deskundigheid. En een Justitie zonder gekwalificeerde professionals is een Justitie die verzwakt is, die haar vermogen verliest om met strengheid, precisie en menselijkheid te beslissen.

Er werd een miljard aangekondigd … is dit voldoende?

De aankondiging van 1 miljard EUR voor “Justitie” heeft ons misschien doen geloven dat er een keerpunt was. Evenwel gaat een groot deel van deze financiering naar de gevangenisinfrastructuur. Ondertussen blijven rechtbanken en hoven echter wel functioneren zonder adequate structurele middelen: stagnerende digitalisering, vervallen gebouwen, gebrek aan personeel, uitputting van teams, enz.

In de beleidsnota van 22 januari 2026 wordt 6,4 miljoen EUR voor gerichte versterking vermeld: een druppel op een hete plaat. Maatregelen om de aantrekkelijkheid te vergroten (maaltijdcheques, telewerken, modernisering) blijven onduidelijk, hypothetisch of zonder precies tijdschema. En flexibele personeelskaders zijn slechts één manier om tekorten aan te pakken.

Laatste nagel aan de doodskist van Justitie: de aankondiging dat de werkgeversbijdragen voor de statutaire leden van de gerechtelijke orde (met inbegrip van de magistraten) ten laste zullen vallen van het budget van FOD Justitie en dit zonder enige verhoging van de begroting ter compensatie. Aanwerving bij justitie zal daarom nog nooit zo duur zijn en er zullen nog minder aanwervingen van magistraten, griffiers en gerechtelijk personeel zijn.

De situatie is kritieker dan ooit.

Deze strijd is niet enkel die van magistraten: het is een strijd van iedereen

Advocaten klagen over de materiële onmogelijkheid om de belangen van hun cliënten in langdurige procedures naar behoren te verdedigen en de onmenselijke omstandigheden waarin gedetineerden moeten leven in gevangenissen gelet op de steeds groeiende overbevolking.

Vertalers, tolken en deskundigen zijn schaars en zij die beschikbaar zijn, hebben moeite om hun essentiële taak voort te zetten gelet op de aanzienlijke betalingsachterstanden van hun prestaties.

Administratief personeel draagt, vaak in de schaduw, een buitensporige werklast.

Justitie blijft enkel functioneren door de inzet, het plichtsbesef en de extreme goodwill van iedereen binnen het apparaat die Justitie ondersteunen, niet door de zeer beperkte middelen die eraan worden besteed.

Onze boodschap is simpel.

Justitie is niet een van de vele openbare diensten: het is één van de drie machten op dezelfde hoogte als de wetgevende en uitvoerende macht. De ultieme garantie dat iedereen, rijk of arm, machtig of kwetsbaar, zijn rechten kan doen gelden.

Wij vragen niet om privileges. Wij vragen de nodige middelen om een Justitie te organiseren die u verdient: een Justitie die toegankelijk, menselijk, doeltreffend en onafhankelijk is.

20 maart is niet een louter symbolische datum.

Het is een democratisch signaal geworden, een directe oproep gericht aan burgers, politici en de samenleving als geheel.

Justitie is geen kostenpost.

Het is de voorwaarde van democratie en sociale vrede.

*Om lezing van deze brief te vereenvoudigen, werd het mannelijk geslacht bij het woordgebruik toegepast. Hetgeen geenszins de essentiële rol van alle medewerksters binnen justitie, die bovendien zeer talrijk zijn, miskent.

Vereinigung der deutschsprachigen Magistrate (VDM) – Koninlijk Verbond van de vrede-en politierechters / Union Royale des juges de paix et de police (URJPP-KVVP) – Association syndicale des magistrats (ASM) – Union professionnelle de la magistrature (UPM) – Magistratuur & Maatschappij (M&M) – De Adviesraad van de magistratuur / le Conseil consultatif de la magistrature (ARM-CCM) – De Vakvereniging Pensioenhervorming – l’Ordre des barreaux francophones et germanophone (Avocats.be) – La Ligue des droits humains – Syndicat des avocats pour la démocratie (SAD) – Union professionnelle des traducteurs et interprètes jurés (BBVT-UPTIJ) – Ordre français des avocats du barreau de Bruxelles – Barreau de Mons – Barreau d’Eupen – Barreau de Charleroi – Barreau de Luxembourg – Barreau du Brabant Wallon – Barreau de Namur-Dinant – Barreau de Verviers – Barreau de Liège-Huy – Barreau de Tournai – Chambre Nationale des Huissiers de Justice / Nationale Kamer van Gerechtsdeurwaarders (CNHB-NKGB)