​Dit weekend citeerde journaliste Caroline de Gruyter in de Nederlandse krant NRC een Finse spreuk: “Pessimisti ei pety.” Een pessimist is nooit teleurgesteld.

Die spreuk lijkt ook naadloos te passen bij de gebeurtenissen van de afgelopen dagen in ons land. Terwijl politici unisono beweren dat er moet worden gesleuteld aan de begroting en aan het overheidstekort om te vermijden dat we collectief in de afgrond terechtkomen met rentesneeuwballen en ander onheil, gooit de regering vervolgens de handdoek in de ring. De Koning moet nu als bliksemafleider fungeren in afwachting van nieuwe strategische spelletjes. De bevolking blijft verweesd achter en steeds meer rijst de vraag of we nog staatslieden hebben die loskomen van hun eigen schaduw en nog oog willen hebben voor “het algemeen belang”.

Het lijkt wel een surrealistisch schouwspel, zeker wanneer we de situatie vergelijken met de rechterlijke macht. Wanneer een rechter weigert een probleem op te lossen dat hem wordt voorgelegd, is er sprake van ‘rechtsweigering’ (volgens art. 5 van het Gerechtelijk Wetboek is dat het geval “wanneer de rechter weigert recht te spreken onder enig voorwendsel, zelfs van het stilzwijgen, de duisterheid of de onvolledigheid van de wet”). Er staan sancties op rechtsweigering. Wanneer een rechter dan weer te lang wacht met zijn uitspraak is er sprake van een schending van de mensenrechten. Dat bevestigde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens nog recent in het arrest SIRVA NV t. België van 8 oktober 2026 (een fiscale zaak die meer dan veertien jaar duurde).

Moeten we ons zorgen maken wanneer dit niet allemaal niet lijkt te bestaan bij de uitvoerende macht? Is de dreiging met verkiezingen echt de enig mogelijke sanctie? Lijkt het wat om de politici te verplichten om nu een bemiddelaar in te schakelen, zoals dat ook steeds meer verwacht wordt van de burger wanneer die om de tussenkomst vraagt van de rechter. De rechtzoekende moet dan wat minder op zijn strepen staan en meer kijken naar wat het belang is van het herstellen van de dialoog met de tegenstrever. Hallo regering?

Moeten we ons ook zorgen maken over de minister van Justitie, die het hard te verduren krijgt met de afhandeling van het spaak gelopen digitaliseringsproject bij de politie. Het dossier achtervolgt haar van toen ze nog minister van Binnenlandse Zaken was. Toen bekend raakte dat haar woordvoerder samen met de woordvoerder van het Brusselse parket in verdenking is gesteld, haalde ze scherp uit naar het feit dat de pers hierover berichtte en ze noemde dit “schijnbaar georkestreerde lekken”. Die lekken komen dan schijnbaar van het gerecht zelf, wat de minister dan schijnbaar toch in een wat surrealistische positie plaats.

Moeten we ons trouwens ook zorgen maken over de situatie bij de hoven en rechtbanken? Vorige week verscheen voor het eerst een gezamenlijk werkingsverslag van de 49 (!) gerechtelijke ‘entiteiten’ die ons land rijk is. Er werden in 2025 ongeveer één miljoen dossiers afgehandeld (dat zijn er ca. drieduizend meer dan er nieuwe binnenkwamen) en er wachten nog ongeveer zeshonderdduizend dossiers op behandeling. De gemiddelde duurtijd van een zaak is ongeveer één jaar, maar er zijn grote onderlinge verschillen. Die cijfers tonen aan – althans volgens het college van hoven en rechtbanken – dat “de hoven en rechtbanken hun kerntaak blijven waarmaken, ondanks de beperkte middelen en de blijvende uitdagingen als organisatie”.

Een pessimist mag dan misschien nooit teleurgesteld zijn, maar een optimist is gelukkiger in het leven en kan een verschil maken in de wereld. Laten we dus optimist blijven, al zal dat niet eenvoudig zijn voor al die rechtzoekenden die in de file van die zeshonderdduizend dossiers zitten.

Misschien is het best om de zaken ook soms eerlijk te benoemen. Van Klaasje Meijer, de vrolijke Nederlandse jongedame die lid was van de meidengroep K3, ermee stopte maar na een eerste tijdelijke comeback ter vervanging van een zwanger K3-tje nu opnieuw invalt voor een ander zwanger lid van de groep, verscheen deze week het boek Mama wil slapen. Dat boek handelt over de impact van slaaptekort. Als jonge mama van een huilbaby die niet onder de beste omstandigheden ter wereld kwam is ze ervaringsdeskundige, maar ze neemt de lezer mee in een breder maatschappelijk probleem en gebruikt daarvoor haar mediabekendheid. Ze gaat in gesprek met allerhande specialisten en doet daarbij een vertaalslag voor het grote publiek.

Misschien kan justitie wat leren van Klaasje. Zo is er zichtbaar veel aandacht besteed aan de leesbaarheid van het werkingsverslag van de hoven en rechtbanken, maar de media-aandacht was beperkt, wat jammer is. Justitie verdient meer positieve aandacht, maar het ontbreekt nog wat aan storytellers. Ze moeten daar op zoek naar een toegankelijk Klaasje.

​​Hugo Lamon

​​Lees hier de wekelijkse column van meester Hugo Lamon over Justitie.

​Op de hoogte blijven van alle nieuwigheden binnen justitie, advocatuur en de juridische en fiscale wereld? Volg Jubel.be op LinkedIn.