In Frankrijk en – dichter bij ons – in Brussel en Luik kwamen vele tienduizenden jongeren op straat om beter onderwijs te eisen. Die betogingen verliepen doorgaans vreedzaam, maar werden ontsierd door relschoppers, die we intussen gemeenzaam aanduiden met de Franse term “casseurs”. Eens deze opduiken, ontaardt de situatie en dan komen de opportunistische plunderaars op de radar en zien we zo publiekelijk “les valeurs républicaines” voor onze ogen wegglippen. Zowel daar als hier werden vele arrestaties verricht van soms schrikbarend jonge tieners. In Brussel zijn dertienjarigen opgepakt op verdenking van mee de hand te hebben bij ernstige baldadigheden.

Het lijkt erop dat er sprake is van meer criminaliteit bij jongeren. Dat zal misschien zo zijn, maar deze week werd ook gewezen op nog veel grotere problemen bij de jongeren uit de categorie “POS” (wat vakjargon is voor “problematische opvoedingssituaties”, waarbij dus de jongeren zelf het slachtoffer zijn). In Het Laatste Nieuws slaan pleegouders een noodkreet omdat ze nergens hulp krijgen (“Morgen staat onze 12-jarige pleegzoon op straat, en niemand die iets doet”, HLN, 20 oktober). Het is het verhaal van een jongen met psychische problemen die in de gewone samenleving snel overprikkeld is en bij wie dan “het potje overkookt”. De ouders zijn al vruchteloos op vele deuren gaan aankloppen. De jongen bedreigde de pleegouders met een mes en omdat de toestand te gevaarlijk werd, belden ze bij gebrek aan alternatief de politie. Die bracht hem naar een ziekenhuis waar hij na enkele uren moest vertrekken en de speelbal werd van het systeem. Hij kon rond 23 uur dan toch terecht in een ander ziekenhuis, maar toen de politie hem naar daar bracht, bleek dat toch niet te kunnen, waardoor hij rond 2 uur ’s ochtends opnieuw door de politie werd meegenomen en de rest van de nacht op het politiekantoor doorbracht. Uiteindelijk werd hij later voor 14 dagen opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis. Na het verstrijken van die termijn was er geen oplossing en omdat ze het in het ziekenhuis niet over hun hart kregen de jongen op straat te zetten, mocht hij uitzonderlijk nog een week langer blijven. Die termijn verstreek zonder oplossing en dan volgde de noodkreet van de ouders in de pers.

​​In 2025 werden in ons land 200.177 nieuwe jeugdbeschermingszaken ingeleid en dat is het hoogste cijfer sinds daarover cijfers worden bijgehouden.

Wie deze week duidelijk aanwezig was op de plechtige openingszitting van de balie van Antwerpen, weet dat dit geen door de krant opgeklopt verhaal is. Een gedreven Mr. Joke Bleys gaf er een rauwe inkijk in de wereld van het jeugdrecht, waar het al lang niet meer vijf voor twaalf is. In 2025 werden in ons land 200.177 (!) nieuwe (!) jeugdbeschermingszaken ingeleid en dat is het hoogste cijfer sinds daarover cijfers worden bijgehouden.

Er werd verwezen naar wetenschappelijke studies die aantonen dat kinderen die worden blootgesteld aan negatieve jeugdervaringen kampen met zware mentale en fysieke problemen. We moeten dan ook evolueren naar een “traumasensitieve maatschappij”. “Dat is een samenleving die erkent dat het meemaken van een jeugdtrauma een impact heeft op je functioneren, op wie je wordt als persoon en op je gezondheid”. Voor wie het graag economisch benadert: de Wereldgezondheidsorganisatie berekende dat jeugdtrauma België jaarlijks 6,7 miljard euro kost.

Mensen op het terrein blijven herhalen dat de jeugdhulp in crisis verkeert. Er zijn duizenden jongeren op wachtlijsten binnen de jeugdzorg. Steeds meer en jongere kinderen hebben steeds complexere problemen. Er is een structureel personeelstekort en chronisch plaatstekort. Dat is niet nieuw, maar wanneer ze nog eens gestructureerd worden opgesomd, wordt het duidelijk dat het systeem structureel faalt.

​Er is een structureel personeelstekort en chronisch plaatstekort.

Het is geen vrolijke omgeving voor de jeugdadvocaat, die een minderjarige blijft volgen tot aan de meerderjarigheid of tot aan de opheffing van de maatregel. Dat houdt dus een engagement in om de minderjarige continu hulp en bijstand te verschaffen. De openingsredenaar had het over “een roeping”, waarbij de grootste beloning “de lach van een kind” is.

Wat deze openingszitting zo grensverleggend maakte, was dat de spreekster zich bewust was dat de argumenten geen effect meer hebben (want ze zijn al zo dikwijls uiteengezet en overigens in de rijkelijk van voetnoten voorziene geschreven versie van de rede mooi samengevat). Wanneer er niet meer wordt geluisterd naar argumenten, helpen misschien de sentimenten. Het betoog kreeg een emotionele catharsis die het talrijk opgekomen publiek naar de keel greep. Onmiddellijk na de uiteenzetting volgde een minutenlange staande ovatie, wat bijzonder ongebruikelijk is.

Ik buig ootmoedig het hoofd voor een confrater die met zoveel bevlogenheid een thema op de agenda kan zetten. De geschreven tekst, met haalbare en concrete voorstellen om op zeer korte termijn een aantal acute problemen aan te pakken, verdient een brede aandacht. Hopelijk wordt die tekst dan ook breed verspreid.

​​​Hugo Lamon

​​Lees hier de wekelijkse column van meester Hugo Lamon over Justitie.

​Op de hoogte blijven van alle nieuwigheden binnen justitie, advocatuur en de juridische en fiscale wereld? Volg Jubel.be op LinkedIn.