​De Vlaamse gunstregeling voor de schenking en vererving van familiale vennootschappen is vanaf 1 januari 2026 grondig hervormd. Dit artikel biedt in vogelvlucht een overzicht van de regels zoals ze nu gelden na de wijzigingen. Opvallende nieuwigheden zijn de expliciete uitsluiting van residentieel vastgoed en enkele nieuwe proceduremaatregelen. De regels zijn opgenomen in de VCF of Vlaamse Codex Fiscaliteit.

De nieuwe regels gelden voor schenkingsakten die bij de notaris verleden worden en nalatenschappen die openvallen vanaf 1 januari 2026.

Voor we dieper ingaan op de wijzigingen staan we stil bij het toepassingsgebied en de voorwaarden van het gunstregime.

Toepassingsgebied: familiale ondernemingen en familiale vennootschappen

Een familiale vennootschap is een vennootschap die als doel heeft een nijverheids-, handels-, ambachts- of landbouwactiviteit of een vrij beroep uit te oefenen, en waarvan de erflater samen met zijn familie eigenaar is.

Met familie wordt hier bedoeld:

1. de partner van de erflater of aandeelhouder (schenker)
2. de verwanten in rechte lijn van de erflater of aandeelhouder, alsook hun partners
3. de zijverwanten van de erflater of aandeelhouder tot en met de tweede graad, en hun partners
4. de kinderen van broers en zussen van de erflater of aandeelhouder.

Hoewel de wijzigingen vooral impact hebben op de familiale vennootschappen, brengen we nog even in herinnering dat ook familiale ondernemingen onder het gunstregime vallen. Een familiale onderneming is een nijverheids-, handels-, ambachts-, of landbouwbedrijf of een vrij beroep, dat door de erflater of zijn partner, al dan niet samen met anderen, persoonlijk wordt geëxploiteerd (bijvoorbeeld een slagerij die door de erflater als eenmanszaak wordt uitgebaat en niet als vennootschap).

Verlaagd tarief in schenk- en erfbelasting voor familiale vennootschappen

Het fiscaal gunstregime houdt in dat de aandelen van de familiale vennootschappen aan een zeer voordelig tarief kunnen worden nagelaten (erfenis) of geschonken (schenking).

• Erfgenamen in rechte lijn (kinderen en kleinkinderen) betalen een vlak tarief van 3% erfbelasting. Voor andere goederen loopt het tarief in de hoogste schijf op tot 27%.
• Andere erfgenamen betalen 7% erfbelasting. Hier gaat het tarief voor andere goederen zelfs tot 55% in de hoogste schijf.
• Bij schenking onder levenden is er zelfs helemaal geen schenkbelasting verschuldigd (precies gesteld bedraagt het tarief 0%).

Voorwaarden

Om te kunnen genieten van het gunstregime moet je aan drie voorwaarden voldoen: de lokalisatievoorwaarde, de participatievoorwaarde en de activiteitsvoorwaarde.

Lokalisatievoorwaarde

De zetel van de familiale vennootschap moet gevestigd zijn in een lidstaat van de EER (de Europese Unie, aangevuld met IJsland, Liechtenstein en Noorwegen). Let op: het gaat om de zetel van werkelijke leiding. Een vennootschap waarvan de maatschappelijke zetel in België ligt, maar die geleid wordt vanuit Zwitserland of het Verenigd Koninkrijk komt dus niet in aanmerking.

Participatievoorwaarde (voor familiale vennootschappen)

Om in aanmerking te komen moet de erflater/schenker al dan niet samen met zijn familie een minimale participatie in de vennootschap aanhouden:

• ofwel alleen minstens 50% van de aandelen
• ofwel 30% van de aandelen als hij samen met één andere aandeelhouder (en diens familie) minstens 70% van de aandelen heeft
• ofwel 30% als hij samen met twee aandeelhouders (en hun familie) minstens 90% van de aandelen bezit.

De aandeelhouder moet deze aandelen in volle eigendom hebben.

Activiteitsvoorwaarde (voor familiale vennootschappen)

De activiteitsvoorwaarde houdt in dat de familiale vennootschap een nijverheids-, handels-, ambachts- of landbouwbedrijf is of een vrij beroep uitoefent én een reële economische activiteit uitoefent.

Eerste wijziging: geen gunstregime voor residentieel vastgoed

Over het gunstregime bestond al heel wat jaren controverse. Meer bepaald het feit dat vennootschappen met daarin (veel) residentieel vastgoed heel erg voordelig konden worden geschonken, was velen een doorn in het oog. Een schenking van de aandelen was immers veel goedkoper dan een rechtstreekse schenking van het vastgoed. De nieuwe regeling sluit residentieel vastgoed expliciet uit, ook wanneer er een activiteit in wordt uitgeoefend.

Concreet geldt de vrijstelling niet voor dat gedeelte van de waarde van de aandelen dat het residentieel vastgoed vertegenwoordigt. Voor het andere gedeelte blijft de vrijstelling/het lage tarief gewoon gelden.

Wat is ‘residentieel vastgoed’?

Residentieel vastgoed wordt gedefinieerd als: “onroerende goederen die hoofdzakelijk tot bewoning worden aangewend of zijn bestemd.”

Bouwgronden zijn sowieso uitgesloten. Landbouwgronden en industriegronden blijven in principe onder het gunstregime vallen. Het knelpunt zit bij bebouwde onroerende goederen met gemengd gebruik. Wanneer een perceel deels privé wordt gebruikt en deels voor de onderneming, kan het bedrijfsmatig gebruikte deel afgesplitst worden en wel onder het gunstregime vallen. Dat kan echter alleen als de twee delen afzonderlijk van elkaar kunnen opereren. Dat betekent o.a. dat de twee delen een aparte ingang moeten hebben.

De accountant kan hier een belangrijke rol spelen. Het is de accountant die vaststelt welk deel van de waarde van de aandelen het residentieel vastgoed uitmaakt.

Bijzondere gevallen

• Holdings: Bij holdings moet je ook kijken naar het residentieel vastgoed dat wordt aangehouden door (klein)dochtervennootschappen waarin de familiale vennootschap een participatie heeft van minstens 10%.
• Projectontwikkelaars: Ondernemingen die het beheer van residentieel vastgoed als economische activiteit hebben, blijven van het gunstregime genieten. Een zuivere patrimoniumvennootschap is wel uitgesloten.

De vennootschap moet hierbij twee cumulatieve voorwaarden vervullen: (i) 75% van de omzet van de vennootschap moet voortkomen uit ontwikkeling, verkoop, verhuur van vastgoed; (ii) de vennootschap moet minstens één voltijdse werknemer (1 FTE) te werk stellen en dit al ten minste drie jaar voor de overdracht van de aandelen, bovendien moet die tewerkstelling ook drie jaar na de overdracht behouden blijven.

Tweede wijziging: waarderingsverslag opgesteld door accountant

Vanaf nu moet je als je van het gunstregime wil genieten over een waarderingsverslag beschikken. Dat verslag moet worden opgesteld door een gecertificeerd accountant of bedrijfsrevisor. Wanneer het verslag wordt opgesteld door een bedrijfsrevisor mag dit niet dezelfde bedrijfsrevisor zijn die optreedt als commissaris.

De accountant moet in het verslag opnemen wat de verkoopwaarde van het residentieel vastgoed is in verhouding tot de totale verkoopwaarde van de aandelen van de vennootschap.

Derde wijziging: voorafgaand attest VLABEL

Wil je je familiale vennootschap schenken, dan kan je aan VLABEL een voorafgaand attest vragen. In dat attest bevestigt VLABEL: (i) dat je voldoet aan de voorwaarden, (ii) de belastbare grondslag en (iii) de waardering van de aandelen en het gedeelte dat het residentieel vastgoed daarin vertegenwoordigt zoals blijkt uit het waarderingsverslag.

Nieuw is dat je vanaf nu ook voor de erfbelasting een voorafgaand attest kan krijgen. Dit wil zeggen na het overlijden, maar voor het indienen van de aangifte van nalatenschap. Je kan op dat moment bevestiging krijgen van de waardering van de aandelen. Of je al dan niet aan de voorwaarden van het gunstregime voldoet, wordt bepaald op het moment van het overlijden.

Het verzoek tot bevestiging over de waardering van de aandelen moet worden ingediend binnen dertig dagen na de referentiedatum in het waarderingsverslag, dit is de datum waarop de waarde van de aandelen wordt bepaald. Deze termijn geldt zowel in de schenk- als erfbelasting. In de erfbelasting komt er bovendien nog bij dat de vraag voor een voorafgaand attest moet worden ingediend voordat de termijn voor de indiening van de aangifte van nalatenschap (bij een overlijden in België vier maanden) is verstreken.

Vierde wijziging: verfijning continuïteitsvoorwaarden

Om van het regime te blijven genieten, moeten verschillende voorwaarden gedurende een periode van drie jaar, vervuld blijven. De periode begint te lopen vanaf de datum van de authentieke schenkingsakte of het overlijden. Bovendien mag het kapitaal van de familiale vennootschap tijdens de driejarige periode “op geen enkel moment” verminderen ten gevolge van een kapitaalvermindering of uitkering. Gebeurt dat toch, dan is de normale schenk- of erfbelasting aan de gewone tarieven verschuldigd op het bedrag waarmee het kapitaal is verminderd, in verhouding tot het aantal geschonken of vererfde aandelen.

We vermeldden eerder al dat om van de uitzondering voor projectontwikkelaars te kunnen genieten, de tewerkstellingsvoorwaarde van minstens 1 FTE ook gedurende drie jaar moet vervuld blijven.

Conclusie

De wijzigingen kunnen een grote impact hebben, zeker voor vennootschappen die heel wat residentieel vastgoed in portefeuille hebben. In de praktijk zijn er nog heel wat vragen die ongetwijfeld de komende jaren verduidelijkt zullen worden door VLABEL, of in de rechtspraak moeten worden opgehelderd. VLABEL publiceerde in ieder geval al een eerste ‘FAQ’.

Een gezamenlijke werkgroep van het IBR en het ITAA werkt op dit moment aan een technische nota omtrent de opdracht van bedrijfsrevisoren en gecertificeerd accountants in het kader van dit gunstregime. Daar gaan we in een later artikel dieper op in.

​Wim Putzeys, hoofdredacteur Jubel

​Dit artikel verscheen eerder ook in het ITAAzine van het ITAA.

Lees hier andere columns en artikels van Wim.