Op Radio 2 liep jarenlang de rubriek “De gouden raad van Tante Kaat” [1], waarin luisteraars advies konden krijgen over huishoudelijke problemen (van hoe je rode wijnvlekken uit je tafelkleed krijgt (met zout) tot hoe je je ramen echt proper krijgt (met azijnwater en kranten)). Op VTM rijdt SOS Piet dan weer rond om kookadvies te geven aan menig Vlaamse hobbykok. Maar hebben we echt wat aan die gouden raad? En wat met al het ongevraagde (en goedbedoelde) advies dat we bijna dagelijks krijgen? Is het slim om advies te volgen of sla je het beter in de wind? En waarom volgen zoveel mensen hun eigen goede raad niet op?
De epidemie van het ongevraagde advies
We leven in een tijdperk waarin advies alom aanwezig is. Sociale media, podcasts, blogs, coaches, zelfverklaarde experts en goedbedoelende kennissen strooien met levenswijsheden alsof het confetti is. Volg je passie. Zeg vaker nee. Durf los te laten. Je moet gewoon … En ja, ik ben me bewust van de ironie, want ook ik durf in deze columns al eens met advies te spuien. Maar wees gerust, ik zal niet boos zijn als u mijn ‘vrijblijvende suggesties’ naast u neerlegt.
Het probleem met ongevraagd advies is dat het bijna altijd goedbedoeld is. We lopen allemaal wel eens tegen dezelfde problemen aan. We hebben levenservaring, we hebben gemerkt wat helpt en wat niet en willen dat graag met onze medemens delen. Het lijkt de Bond zonder Naam wel. Al die goede raad komt over het algemeen dus voort uit betrokkenheid, herkenning en de behoefte om te helpen. Maar goede bedoelingen maken advies nog niet automatisch goed, laat staan bruikbaar.
Degelijk advies vraagt een diepe kennis van de context
Als jurist zal het je zeker wel bekend voorkomen: op een familiefeest vraagt je nonkel, vriend of buurvrouw je even snel wat juridisch advies over je neefje dat op zijn werk ontslagen werd, over hun belastingbrief of over die aanslepende burenruzie (“want mijn advocaat doet er niets aan”). Het is me maar al te vaak gebeurd. Ik maakte me er vroeger wel eens mee af door te zeggen “ik kan er weinig van zeggen, want ik ken het dossier niet” of “strafrecht/burgerlijk recht (… zelf in te vullen) is niet echt mijn specialiteit”. Het klinkt als een dooddoener, maar er zit ook wel een kern van waarheid in. Want voor je het weet loop je in een mijnenveld. Goed advies geven doe je niet zomaar even tussen de soep en de patatten. (Om niet helemaal onsympathiek over te komen: de dag erop deed ik wat onderzoek, wees op enkele aandachtspunten en raadde vooral aan professioneel advies in te winnen).
Een van de meest onderschatte aspecten van advies is context. We doen vaak alsof levenskeuzes universeel zijn, alsof er één juiste aanpak bestaat voor iedereen die met een gelijkaardig probleem worstelt. Maar net zoals in het recht zit de nuance in de details.
Neem het klassieke advies: “Volg je passie.” Het klinkt mooi, bijna romantisch. Voor sommigen werkt het zeker, maar voor anderen is het een recipe for disaster met verlammende onzekerheid, financiële stress of permanente twijfel. Niet iedereen heeft de luxe om zijn passie te volgen zonder rekening te houden met verantwoordelijkheden, verplichtingen of simpelweg de realiteit van het leven. Advies wordt problematisch zodra het one-size-fits-all wordt. Zodra het voorbijgaat aan verschillen in persoonlijkheid en omstandigheden. Zodra het meer zegt over de adviseur dan over degene die het advies krijgt.
Vertrouw op je eigen oordeel (maar niet blind)
Het moge duidelijk zijn: we bevinden ons in een spanningsveld. Enerzijds worden we overspoeld met advies, anderzijds klinkt steeds luider de oproep om vooral naar jezelf te luisteren, om je hart te volgen. Je intuïtie liegt immers niet (?) Het lijkt wel een labyrint. Moet je nu advies volgen of niet? En leidt dat niet allemaal tot een paradox? Want als je het advies krijgt om vooral je eigen intuïtie te volgen en je doet dat, heb je dan naar het advies geluisterd of ben je dan net je eigen weg gegaan? Of andersom? Ik krijg stilaan een punthoofd van mijn eigen hersenkronkels.
Wat er ook van zij. Je intuïtie is zeker waardevol, maar niet onfeilbaar. Je intuïtie wordt immers beïnvloed door emoties, angsten, verlangens en kortetermijndenken. Als je alleen op je buikgevoel afgaat, loop je evenveel risico als wanneer je andermans advies klakkeloos opvolgt.
Het echte werk zit in het kritisch wegen van advies. Wie geeft het? Vanuit welke ervaring? Met welk belang? En vooral: past dit bij míjn situatie, míjn waarden, míjn doelen? Advies is geen handleiding die je moet volgen, maar input die je mag gebruiken. Ruwe data die je zelf moet analyseren, verwerken en omzetten in concrete actie.
Wanneer advies wél zinvol is
Er is natuurlijk ook goed advies. Advies dat je verder helpt, dat je blinde vlekken blootlegt of je behoedt voor fouten die anderen al hebben gemaakt. Zeker wanneer het komt van mensen die je vertrouwt of bewondert, mensen die daadwerkelijk hebben bereikt wat jij nastreeft. Nog een belangrijke factor om het advies te beoordelen: is het logisch onderbouwd en sluit het aan bij je concrete situatie?
Maar zelfs dan blijft er één constante: jij bent degene die de beslissing moet dragen. Jij leeft met de gevolgen. Niet de coach, niet de columnist, niet de goedbedoelende vriend aan de toog. Jij draagt zelf de eindverantwoordelijkheid.
Advies als verdienmodel
En dan zijn er de coaches. De mensen die een verdienmodel hebben gemaakt van advies: de lifecoaches. Voor elk probleem bestaat wel iemand die je kan begeleiden; tegen betaling, uiteraard. Er bestaan zelfs, en ik verzin dit niet, opruimcoaches (sinds deze week maandag te zien op vrt).
Hebben we die echt allemaal nodig? Soms wel. Soms niet. Coaching kan waardevol zijn wanneer het helpt om structuur aan te brengen, vragen te stellen die je jezelf niet durft te stellen, of patronen bloot te leggen die je zelf niet ziet.
Maar coaching mag geen substituut worden voor je eigen denken. Geen excuus om verantwoordelijkheid uit te besteden. En zeker geen permanente staat van begeleiding waarin elke beslissing eerst langs een externe spiegel moet passeren.
En het echte probleem met coaches? Iedereen kan zich coach noemen. Je weet dus niet of je te maken hebt met een expert of een charlatan die twee cursussen heeft gevolgd en zichzelf tot coach heeft gebombardeerd. Dat gebrek aan afbakening en kwaliteitscontrole botst natuurlijk met het juristeninstinct dat allergisch is aan vrijblijvende expertise. Misschien dus even advies inwinnen of je de juiste coach te pakken hebt?
De paradox van het eigen advies
Wat me eigenlijk nog het meest intrigeert is de vraag waarom we ons eigen advies zo vaak negeren. Hoeveel artsen ken je niet met een ongezonde levensstijl? Hoe vaak heb ik niet, vol overtuiging, tegen vrienden gezegd “teken nooit zomaar iets” om vervolgens zelf gedachteloos online het vakje aan te klikken dat ik de algemene voorwaarden heb gelezen terwijl dat manifest niet zo is? Of ben ik de enige?
Tussen denken en doen gaapt er dus wel eens een kloof. We weten meestal wat verstandig is, maar volgen het toch niet op. Eigenwijsheid speelt mee, net als de menselijke neiging om korte-termijncomfort te verkiezen boven lange-termijnwijsheid. En soms is er gewoon vermoeidheid: het besef dat je het beter zou moeten doen, maar vandaag even niet.
Tegen de wind in
Het is fundamenteel menselijk om soms tegen beter weten in te handelen. Om het advies dat we zelf zouden geven even naast ons neer te leggen. Dat maakt ons niet hypocriet, wel menselijk. De kunst is om te weten wanneer je afwijkt van goed advies. Om dat bewust te doen. Om verantwoordelijkheid te nemen voor je beslissingen en altijd je moreel kompas te volgen.
Dus, beste mede-juristen, misschien is het beste advies wel dit: luister naar anderen, maar ook naar jezelf. Weeg af. Twijfel gerust. Neem advies ernstig, maar niet letterlijk. En wees mild wanneer je merkt dat je je eigen goede raad niet altijd volgt.
En als je het echt niet weet, neem dan deze wijsheid van mijn bomma in overweging: “Trekt uwe plan en trouwt morgen.” Het was haar manier om te zeggen: oordeel zelf, kies je eigen pad, maar aanvaard wel de gevolgen. Bedankt bomma, voor de gouden raad.
Wim Putzeys, Hoofdredacteur Jubel
Lees hier andere columns en artikels.
0 reacties