In de huidige geopolitiek gespannen toestand lijkt Europa geen echt grote rol van betekenis te spelen. Het recht van de militair sterkste is de norm aan het worden en het belang van het internationaal recht kwijnt weg. De democratische rechtsstaat wankelt en dat wordt door velen niet eens als problematisch ervaren. De CCBE (Conseil des barreaux Européens), die de balies uit 46 landen vertegenwoordigt (goed voor meer dan 1 miljoen advocaten) en ook het aanspreekpunt is voor de Europese en internationale instellingen, trok op 27 maart aan de alarmbel.

In een vlammende verklaring wordt eraan herinnerd dat de principes uit het internationaal recht niet optioneel zijn, maar altijd en overal moeten worden verdedigd. De huidige voorzitter van de CCBE Roman Zavrsek, formuleerde het treffend als volgt: “De erosie van de rechtsstaat begint niet met zijn instorting, maar met de onverschilligheid tegenover zijn verzwakking.” Dat is niet enkel een boodschap voor de politici, maar voor iedereen. Ook in ons land moet de advocatuur daar blijvend aan herinneren, zoals de recente discussie over de opvang van asielzoekers nog maar eens heeft aangetoond. Zowel het Grondwettelijk Hof als de Raad van State spraken schorsingsarresten uit, maar toch blijft de minister van asiel en migratie niet overtuigd.

De CCBE maakt zich grote zorgen. Net omdat de CCBE namens 1 miljoen advocaten het woord neemt, verdient de alarmkreet dan ook ruime aandacht. Zo is er deze vaststelling: Net zoals soevereiniteit van een land niet kan worden aangetast zonder de internationale orde te verzwakken, zo moeten staten ook hun (internationale) juridische verplichtingen en rechterlijke beslissingen op consistente wijze naleven. “Selectieve naleving, politieke druk of openlijke minachting voor bindende verplichtingen ondermijnen het vertrouwen tussen staten en verzwakken de fundamenten van het internationale rechtssysteem. Het naleven van internationale rechterlijke beslissingen is niet facultatief: het is een essentiële uitdrukking van de goede trouw en de rechtszekerheid”. Het opmerkelijkste aan deze opinie is misschien wel dat de CCBE ze zo expliciet onder de aandacht wil brengen, terwijl dit alles eigenlijk de evidentie zelf is.

​Zonder onafhankelijkheid kan er eenvoudigweg geen rechtspraak bestaan.

Het recht kan echter niet functioneren zonder degenen die het interpreteren, toepassen en verdedigen. Een onafhankelijke rechterlijke macht en een onafhankelijke advocatuur zijn onmisbaar voor rechtvaardigheid op alle niveaus. Rechters, aanklagers en advocaten moeten hun functies vrij kunnen uitoefenen, zonder angst, inmenging of represailles. Aantastingen van hun onafhankelijkheid, zowel direct als indirect, brengen de rechtsbedeling in gevaar en ondermijnen wereldwijd fundamentele rechten. Zonder onafhankelijkheid kan er eenvoudigweg geen rechtspraak bestaan.

De CCBE herinnert er ook nog aan dat naast die onafhankelijkheid een democratische rechtsstaat ook niet zonder advocaten kan. Advocaten spelen, als essentiële schakel tussen rechtzoekenden en de rechtbanken, een cruciale rol bij het daadwerkelijk afdwingbaar maken van de rechten die in het internationaal recht zijn verankerd. Hun vermogen om zonder angst voor inmenging of represailles te adviseren, cliënten te vertegenwoordigen en hen te verdedigen, is bepalend voor de toegang tot de rechter, de bescherming van slachtoffers en de bestrijding van straffeloosheid. Elke maatregel die erop gericht is advocaten te intimideren, af te schrikken of te bestraffen wegens de rechtmatige uitoefening van hun taken, ondermijnt rechtstreeks de rechtsstaat en het vertrouwen in de rechtspraak. Ook hier is alleen al het feit dat de CCBE zich verplicht voelt hieraan uitdrukkelijk te herinneren een teken aan de wand.

​Elke maatregel die erop gericht is advocaten te intimideren, af te schrikken of te bestraffen wegens de rechtmatige uitoefening van hun taken, ondermijnt rechtstreeks de rechtsstaat en het vertrouwen in de rechtspraak.

De verklaring van de CCBE eindigt met de volgende woorden: “Het respecteren van de rechtsstaat is een juridische verplichting en geen politieke keuze. Als woordvoerder van de advocatuur in Europa, die opkomt voor de Europese waarden – namelijk democratie, mensenrechten, de rechtsstaat, vrijheid en solidariteit – verdedigt de CCBE onvermoeibaar de rechtsstaat, de onafhankelijkheid van juridische beroepsbeoefenaars en de bescherming van de rechtspraak op alle niveaus.”

Die waarden en drijfveren gelden ook voor de Vlaamse advocatuur. De Orde van Vlaamse Balies kan er inspiratie uit putten voor haar eigen kompas en doet er goed aan de activiteiten van de CCBE intensief te blijven volgen. Want de erosie van die waarden die onze democratische rechtsstaat waarborgen loert overal om de hoek. Dat verplicht ook de Vlaamse advocatuur om bijzonder alert te blijven en mee de inspanningen van de Europese CCBE te steunen. Want als iedereen zwijgt en de andere kant opkijkt zullen we plots vaststellen dat alles waar de advocatuur voor staat zal zijn verdwenen. De CCBE mag dan wel de focus leggen op de naleving van het internationaal recht, hetzelfde geldt voor de dagdagelijkse omgang met het recht. Ook daar zijn onafhankelijke advocaten (maar ook onafhankelijke rechters) cruciaal.

​​Hugo Lamon

​​Lees hier de wekelijkse column van meester Hugo Lamon over Justitie.

​Op de hoogte blijven van alle nieuwigheden binnen justitie, advocatuur en de juridische en fiscale wereld? Volg Jubel.be op LinkedIn.