​Als je weet ‘hoe stress werkt’, kan je aan de slag om die stress in je brein en lichaam te verminderen of zelfs te vermijden. In de colleges ‘Gezondheidspsychologie’ aan de KU Leuven kreeg ik twee uur les over stress. Hier houd ik het zo bondig mogelijk.

Stress heeft diverse oorzaken en talrijke niet-interessante gevolgen. Sommige oorzaken van stress en stress zelf slaan een gat in onze energievoorraad. Daarom worden veelvuldige en chronische stress aanzien als belangrijke oorzaken van oververmoeidheid, burn-out, depressie en tal van lichamelijke klachten. Zelfs lagere proporties aan stress leiden tot een niet optimaal functioneren van ons brein en lichaam.

Inzicht in de oorzaken van stress is erg behulpzaam om stress te verminderen of te vermijden. Een groot deel van de oorzaken kan je immers zelf in de hand hebben. Stress komt in grote mate voort uit handelingen en gedachten die je zelf controleert of kan controleren. Intens werken hoeft niet te leiden tot hoge stress. Het gaat over de manier waarop we ons werk benaderen.

In situaties die stress veroorzaken ontstaat in het lichaam een automatische reflex. Eigenlijk gaat het over een zeer oud overlevingssysteem: de vecht- of vluchtrespons. Wetenschappelijk onderzoek heeft intussen aangetoond dat dit systeem niet alleen geactiveerd wordt bij een reële bedreiging (brand, explosie, een aanval, wilde dieren,…), maar ook bij gedachten aan bedreigingen, problemen, zorgen, etc. Dr. in de psychologie Séverine Van De Voorde spreekt in haar boek Van stress naar veerkracht daarom over ‘mentale tijgers’.

De vecht- of vluchtrespons maakt het lichaam klaar om te vechten of te vluchten. Om in ideale omstandigheden en met volle kracht en energie uit een alarmsituatie te kunnen geraken vinden in ons lichaam vele zaken plaats die toelaten beter te vechten of te vluchten.

Er gaat extra energie naar de arm- en beenspieren (om te vechten of te vluchten) Die extra energie zoekt het lichaam op plaatsen die probleemloos vijf tot tien minuten kunnen worden verminderd in intensiteit:

1. Het spijsverteringsstelsel wordt stilgelegd.
2. Het slaapcentrum wordt verstoord.
3. Het immuniteitssysteem wordt verminderd.
4. Ons heldere denken stopt.

Stress treedt in normale omstandigheden eerder sporadisch op. Dan veroorzaken deze ‘overlevingsreflexen’ geen kwalijke gevolgen. Integendeel, in sommige gevallen zijn ze levensnoodzakelijk. Stress kan ons ook toelaten enige tijd beter te presteren.

Wanneer iemand evenwel regelmatig last heeft van stress (omdat de stressrespons te vaak opslaat, meestal door ‘mentale tijgers’ – dus niet door echte reële problemen) of erger, wanneer iemand last heeft van chronische stress (wanneer om een of andere reden de stressrespons niet afslaat) doen zich wel ernstige gevolgen voor in die gebieden waar de stressrespons actief is, zoals onder meer:

• Stramme arm- en beenspieren.
• Problemen met maag en darmen.
• Verstoorde nachtrust met bijhorende vermoeidheid.
• Extra gevoeligheid voor virussen en bacteriën (vlug verkouden, migraine, …).
• Concentratieproblemen.

In de periode voor mijn burn-out (2017) ging ik niet efficiënt om met stress. Ik kreeg dan ook meer en meer problemen in alle bovenstaande domeinen.

Als de oorzaak van stress wegvalt zal het lichaam via de nervus vagus trachten het evenwicht zodra mogelijk terug te herstellen en alle ‘knoppen’ terug ‘actief’ zetten.

In de SERVO-training en in de volgende teksten licht ik toe hoe we ons lichaam en brein kunnen helpen om het evenwicht sneller te herstellen én hoe we zelfs kunnen zorgen dat de stress-respons minder snel actief wordt. Dit laatste is natuurlijk de meest efficiënte manier om rustig intens te leren werken.

Ook al heb je maar weinig last van stress, je hebt er wel alle belang bij om de oorzaken van stress (en meteen de gevolgen ervan) te vermijden. De oorzaken van stress zijn immers vaak ook onaangenaam.

Met de juiste technieken kan jij zelf stress sterk verminderen en in vele gevallen zelfs voorkomen. Zo kan je de stressrespons stoppen. Deze technieken aanleren lijkt op leren zwemmen, fietsen of autorijden. Daarna beslis je natuurlijk zelf hoe en wanneer je de nieuwe vaardigheid inzet. Dat gaat na een training gemakkelijk en vaak automatisch… net zoals wanneer je in het water valt spontaal zal beginnen zwemmen.

Jeff Keustermans

Algemene informatie over de Servo-training: www.servo-training.be

Eerstvolgende live trainingen:

• Notarissen (10 uren NKN) vanaf 13 oktober 2026
• Advocaten (9 punten OVB), gerechtsdeurwaarders (9 punten SAM-TES), andere intense beroepen op 12 en 26 november 2026.
• Terugkomdag voor ‘alumni’ op 28 november 2026: 195 euro + btw.

Wetenschappelijke bronnen

Dr. Séverine Van De Voorde, Van stress naar veerkracht, 2021, 225 blz.

Het verband tussen stress en verminderde immuniteit is duidelijk aangetoond in de ‘Pitssburg Cold Studies’, waar werd vastgesteld dat personen onder veel of langdurige stress veel gevoeliger zijn voor verkoudheden, zie S. Cohen, ‘The Pittsburgh Common Cold Studies: Psychosocial Predictors of Susceptibility to Respiratory Infectious Illness’, International Journal of Behavioral Medicine 2005, Vol. 12, No. 3, 123–131.

SERVO-oefeningen (voor de meer dan 2.000 juristen die de oefeningen reeds kennen):

Ons lichaam en brein ondersteunen om terug rust te brengen kan gemakkelijk door ‘bewust te ademen’, een ‘body scan’, of door een SERVO-Shift op ‘rustig zijn’.