Fleer op één. In Fleer op één reflecteert elke eerste van de maand een gerenommeerd rechtsdenker over justitie in België en daarbuiten. Prof. dr. Frank Fleerackers, hoogleraar Rechtsdenken aan de KULeuven, verwoordt verbatim het recht van de filosoof. Deze maand over gemeenschapsbevraging.
Gemeenschapsbevraging
In contrapunt staat de samenleving tegenover het recht, met name tegenover het vigerende recht, diep geworteld in een rationaliserend perspectief, dat ogenschijnlijk menselijke wensen en verzuchtingen tegemoetkomt, doch uiteindelijk zijn vervorming van de werkelijkheid niet kan waarmaken.
Hilary Putnam stelt in de voetsporen van Dewey dat affectieve interactie, en niet de rede, een samenleving realiseert: “but the solution to social problems, Dewey argues, requires not that we tell other people what to do, but that we release their energies so that they will be able to act for themselves. (An example that comes to mind is the energies that were released when the workers in Poland formed Solidarity.)”[1].
Putnam herneemt Dewey’s kritiek op het klassieke liberalisme en concludeert: “it would be fundamentally misguided to think that majority rule, by itself, amounts to democracy. A majority which does not listen to opinions it finds uncomfortable is not engaging in the intelligent conduct of communal inquiry any more than is an elite which does not allow the majority to decide; and the intelligent conduct of communal inquiry is what democracy is all about, for John Dewey.”[2]
Voor Putnam is meteen de taak van de filosofie zelf aan de orde: “When Wittgenstein, as I read him, deconstructs pet philosophical categories, or when Dewey challenges us to ask how far we are really living our democratic faith, the effect can be to change both our lives and the way we see our lives; and that is the role of philosophical reflection at its best.” [3]
Dat gemeenschapsbevraging middels interactie verloopt, hoeft geen betoog. Een effectief rechtsdenken vergt dan de ontwikkeling van interactieve processen
Deze definitie van wijsgerige reflectie geldt zelfs in hogere mate voor het rechtsdenken, dat in wezen gericht is op het welslagen van de samenleving.
Dat gemeenschapsbevraging middels interactie verloopt, hoeft geen betoog. Een effectief rechtsdenken vergt dan de ontwikkeling van interactieve processen, die affectieve bevragingspatronen en wisselwerking tussen partijen stimuleren, zonder gerationaliseerde reductie van de verschildynamiek die met conflicten gepaard gaat. Indien de samenleving als geheel van deze conflicten enige kans op effectiviteit heeft, dan ligt die niet in de kwalificatie en herleiding van complexiteit en beweging, doch in de aanvaarding ervan. Enkel een radicale aanvaarding van differentie en dynamiek, in eerste instantie als weergave van de werkelijkheid maar vooral als enige mogelijkheidsvoorwaarde van effectief recht, in de vorm van een interactieve praxis die beide kenmerken in zich draagt en versterkt, kan de samenleving opnieuw werkbaar maken. Hoe de ontwikkeling van deze praxis aan de hand van contrapunt en paradox verloopt, moge 2026 uitwijzen. Gelukkig nieuwjaar.
Lees hier meer reflecties van professor Fleerackers.
0 reacties