​Toegegeven, het concept “snelheid” wordt gemeenzaam niet meteen in verband gebracht met justitie. Toch stond het deze week tot tweemaal toe in het middelpunt van de aandacht.

Dat was zeker zo met het nieuwe strafwetboek, dat op 8 april in werking zal treden. De wet kwam er na jarenlange discussies, maar op de drempel van de overgang naar een nieuwe manier van straffen gaan de alarmbellen af. Ik ben gelukkig geen strafpleiter en ik volg de discussies vanop veilige afstand, maar in de wereld van het strafrecht is het nu alle hens aan dek. De Standaard kopte dit weekend dat de uitrol van het vernieuwd strafwetboek dreigt uit te monden in “chaos en vertraging” bij justitie (DS, 23 februari). De krant citeert de Leuvense hoogleraar strafrecht Raf Verstraeten, die stelt dat de brute overgang onvermijdelijk vertraging zal veroorzaken. “Mildere strafbepalingen moeten meteen worden toegepast. Daardoor zullen advocaten in lopende procedures betwisten of bepalingen van het nieuwe strafwetboek al dan niet gelden voor feiten gepleegd onder het oude strafregime.” Het nieuwe strafwetboek schaft overigens de traditionele driedeling (misdaad, wanbedrijf, overtreding) af. Die inhoudelijke wijzigingen zijn dus groot, wat de praktische omschakeling moeilijk maakt. Bovendien moeten nog tal van wetten worden aangepast aan dat nieuwe strafwetboek. Voor sommige wijzigingen (zoals de GAS-boetes en de verkeerswetgeving) zijn er nog geen wetsontwerpen ingediend in het parlement, zodat vanuit het Openbaar Ministerie de vraag wordt gesteld om de inwerkingtreding uit te stellen. De minister van Justitie van haar kant noemt in de krant de invoering op 8 april “ambitieus” maar toch nog haalbaar, waaraan in juridische kringen wordt getwijfeld.

​Met de naïviteit van een buitenstaander kan de vraag worden gesteld of dit toch niet te voorzien was.

De wet zou dus te snel in werking treden. Ter herinnering: de wet werd op 8 april 2024 – twee jaar geleden – in het Belgisch Staatsblad gepubliceerd. Er is dus geenszins sprake van een verrassingsaanval of een snel ingeblikte wet én toch dreigt er chaos. Los van de ontbrekende puzzelstukken in de wetgeving, ontdekt men nu dat de overgang van het oude naar het nieuwe systeem complex is en grondige aanpassingen vraagt van werkmethodes, software en kennis bij politie, parket en rechtbanken. Met de naïviteit van een buitenstaander kan de vraag worden gesteld of dit toch niet te voorzien was.

Dit weekend wees De Tijd op een ander probleem dat veroorzaakt werd door snelheid bij justitie. In november 2023 werd “JustRestart” snel gelanceerd, een digitaal platform voor het verwerken van dossiers inzake collectieve schuldenregeling (het zgn. “faillissement” van privépersonen). Het beheer en de technische uitwerking zijn in handen van DPA, de vennootschap van de Orde van Vlaamse Balies en diens Franstalige tegenhanger OBFG. De bedoeling was om de papiermolen die met een dergelijke procedure gepaard gaat in te dijken, maar nu blijkt dat het systeem te snel zou uitgerold zijn. Er zijn reeds uitspraken van rechtbanken die oordeelden dat “JustRestart” onafgewerkt (en dus te snel) werd geïntroduceerd, wat leidde tot bugs die de schuldaflossing van schuldenaars in de war stuurden. Er is discussie over de omvang van de problemen, maar De Tijd meldt dat, alhoewel wettelijk verplicht, “velen het systeem simpelweg niet gebruiken, waaronder zelfs arbeidshoven, of alsnog een parallel papieren systeem hanteren.”

​Haast en spoed is zelden goed en dreigt de advocatuur een financiële kater te bezorgen.

De krant wijst nog op een ander probleem, zoals blijkt uit de titel boven het stuk: “Digitaal miljoenproject voor schuldenregeling op de helling” (De Tijd, 21 februari). De krant weet dat er ook een procedure loopt voor de Raad van State over het koninklijk besluit dat de financiering van dat digitaal platform regelt. De krant kon de hand leggen op het auditoraatsverslag, dat blijkbaar brandhout maakt van het KB, waarvan de auditeur zou beweren dat het op juridisch drijfzand is gebouwd. De krant weet dat ze bij de OVB en de OBFG de bui al zouden zien hangen. “Een vernietiging van het KB dreigt volgens hen de financiering van JustRestart en het voortbestaan van het platform ernstig in gevaar te brengen, zeker als de betaalde vergoedingen ook moeten worden terugbetaald.” Haast en spoed is zelden goed en dreigt niet alleen stokken in de wielen te steken van de broodnodige digitalisering, maar ook de advocatuur een financiële kater te bezorgen. Als DPA de ontvangen vergoedingen zou moeten terugbetalen, zullen het uiteindelijk de advocaten zijn die met hun balielidgeld de kas zullen moeten spijzen.

Nu bij de Orde van Vlaamse Balies de verkiezingskoorts toeneemt (er worden binnenkort een nieuwe voorzitter, een nieuw bestuur en een nieuwe algemene vergadering verkozen) zal dit hopelijk ook onderdeel zijn van het verkiezingsdebat. Hopelijk blijft de discussie geen onderonsje van een kleine inner circle. En omdat het iedereen aanbelangt, brengen we het hier dan ook onder de aandacht.

​Hugo Lamon

​​Lees hier meer columns van meester Hugo Lamon over Justitie.

​Op de hoogte blijven van alle nieuwigheden binnen justitie, advocatuur en de juridische en fiscale wereld? Volg Jubel.be op LinkedIn.