In de EU is een kartel van ondernemingen verboden. Ondernemingen mogen niet samenspannen om de prijzen te verhogen en moeten zich aan de EU-concurrentieregels houden. Vrije en eerlijke mededinging is een garantie voor de welvaart van de consument. Wakkere consumenten die prijsafspraken gadeslaan, kunnen als actieve burgers de Europese Commissie verwittigen (klokkenluiders). De casus Bananen (2008) verleent achtergrondkennis over EU mededingingsregels en laat toe om actuele discussies over duurzaamheidsafspraken tussen ondernemingen beter te begrijpen.
De feiten: prijsafspraken tussen Chiquita, Dole en Weichert
Chiquita, Dole en Weichert zijn ondernemingen die tot de grootste bananenproducenten en -distributeurs ter wereld behoren. Zij verkopen bananen aan supermarkten in vele EU-lidstaten. Ze zijn concurrenten: ze willen dat consumenten zoveel mogelijk van hun eigen bananen kopen.
Met elkaar concurreren maakt het leven niet eenvoudig voor Chiquita, Dole en Weichert. Ze vinden het veel makkelijker om hun bananen te verkopen als elk van hen weet tegen welke prijs de anderen hun bananen zullen verkopen. Zij besluiten een deal te maken voor de bananen die zij verkopen in Oostenrijk, België, Denemarken, Finland, Duitsland, Luxemburg, Nederland en Zweden. Elke woensdag of donderdagochtend bellen hun leiders elkaar op om te weten hoe elk van hen de prijs van de eigen bananen zal vaststellen. Zij vertellen elkaar of zij hun prijzen zullen verhogen of verlagen. Daarna bepaalt elke onderneming de prijs voor de eigen bananen. Met andere woorden, wanneer de onderneming haar prijzen vaststelt, weet zij perfect welke prijzen door haar concurrenten worden gehanteerd, en kan zij zich dus aan die concurrenten aanpassen.
Nadat Chiquita gedurende twee jaar informatie met concurrenten deelde, begint het zich zorgen te maken. Chiquita denkt dat EU-mededingingsregels worden overtreden en is bang hiervoor een boete van de Europese Commissie te krijgen. Chiquita benadert de Europese Commissie en vertelt alles over haar handelspraktijken met Dole en Weichert. In ruil daarvoor belooft de Commissie geen boete aan Chiquita op te leggen. De Commissie onderzoekt de handelspraktijken van de drie bananenproducenten om te beslissen of ze een inbreuk pleegden op de EU-mededingingsregels.
Welke EU-beginselen komen aan bod in dit verhaal?
Totstandbrenging van een interne markt
Een belangrijke EU-doelstelling is de totstandbrenging van een interne markt. Voor eenheden (personen, vennootschappen, …) die goederen of diensten aanbieden in EU-lidstaten is het verboden om prijsafspraken te maken. Het is in het belang van de consument dat er een vrije en eerlijke mededinging tussen ondernemingen bestaat.
Vrije en eerlijke mededinging
Vrije en eerlijke mededinging is een EU-doelstelling die duidelijk is vastgelegd in de EU-Verdragen: de Unie heeft als doel “de gestadige expansie, het evenwicht in het handelsverkeer en de eerlijkheid in de mededinging te waarborgen” [1]. Dat betekent dat ondernemingen binnen de EU vrij met elkaar moeten kunnen concurreren. Ze mogen niet samenspannen: ze mogen geen afspraken maken om de onderlinge mededinging te beperken. De EU-Verdragen verbieden “kartels”. Het is bijvoorbeeld verboden dat ondernemingen samenspannen om prijzen vast te stellen, of om de markt te verdelen door vast te leggen dat een van hen zijn producten in de ene lidstaat zal verkopen en een andere in een andere lidstaat (art. 101 WV) [2]. Met andere woorden, ondernemingen mogen geen gemeenschappelijk plan hebben [3].
Wat is een kartel?
Een kartel is een overeenkomst tussen ondernemingen waarbij ze afspreken om (gedeeltelijk) niet met elkaar te concurreren [4]. Er is sprake van een kartel wanneer ondernemingen overeenkomen dat zij hun producten tegen dezelfde prijs zullen verkopen, of dat elk van hen een eigen grondgebied heeft om de eigen producten te verkopen. Kartels zijn streng verboden door de EU. Als ondernemingen worden betrapt op deelname aan een kartel, kunnen zij een boete krijgen die kan oplopen tot miljoenen euro's.
De EU-mededingingsregels zijn een garantie voor de welvaart van de consument: als ondernemingen met elkaar concurreren, kan de consument betere producten kopen tegen een lagere prijs. Wanneer ondernemingen zich niet aan de regels houden, toch met elkaar samenspannen en prijzen afspreken, dan schaden zij de consument. Meestal leiden contacten met informatie-uitwisseling tot hogere prijzen. Het is daarom van cruciaal belang voor de consumentenbescherming dat de EU ervoor zorgt dat ondernemingen geen informatie over prijzen uitwisselen. Er kan geen sprake zijn van consumentenbescherming indien ondernemingen kunnen deelnemen aan kartels en met elkaar heimelijke afspraken kunnen maken.
De EU-mededingingsregels verbieden ondernemingen heimelijke afspraken te maken om hun prijzen vast te stellen, zelfs niet indirect. Zij moeten zich onafhankelijk op de markt gedragen en mogen geen strategische bedrijfsinformatie aan hun concurrenten geven. Het doet er niet toe of de prijzen van de producten stijgen of niet: de simpele handeling om prijsinformatie uit te wisselen, is verboden. De reden hiervoor is dat wordt aangenomen dat kennis van de prijzen van concurrenten de eigen prijszetting zal beïnvloeden.
Is er een inbreuk op dat EU-verbod in dit verhaal?
Hebben Chiquita, Dole en Weichert deelgenomen aan een kartel? Ja.
Zij hebben elke week informatie uitgewisseld over hun bananenprijzen. Ze hebben elkaar verteld of ze hun prijzen zouden verhogen of verlagen. Het doet er niet toe of dat effectief heeft geleid tot een verhoging van de bananenprijs voor de consument. Chiquita, Dole, en Weichert hebben hun prijzen gecoördineerd in plaats van zich onafhankelijk op de markt te gedragen. Dat is verboden door de EU-mededingingsregels. Er is geen rechtvaardiging voor dat gedrag van de ondernemingen.
Beschikking van de Commissie: Het is verboden dat ondernemingen informatie uitwisselen over de prijzen van de producten (art. 101 WV). Chiquita, Dole en Weichert hebben informatie uitgewisseld over de prijzen van bananen. Zij hebben de EU-mededingingsregels geschonden.
Vervolg na de beslissing van de Commissie
Voor Chiquita, Dole en Weichert (de bananenproducenten)
Chiquita, Dole en Weichert verliezen de zaak. De Europese Commissie acht hen schuldig aan het schenden van de EU-mededingingsregels.
Omdat deelname aan een prijskartel een ernstige schending van de EU-mededingingsregels is, legt de Commissie aan sommigen van hen aanzienlijke geldboeten op. Chiquita krijgt geen boete, omdat die onderneming het kartel heeft aangegeven. Dole en Weichert daarentegen krijgen een boete van miljoenen euro's.
Dole stelt bij het Hof van Justitie van de Europese Unie een beroep tot nietigverklaring van de sanctie in, maar verliest [5].
Voor andere ondernemingen
Alle ondernemingen zijn hiermee gewaarschuwd. Zij kunnen geen prijsinformatie met hun concurrenten uitwisselen.
Voor EU-consumenten
EU-consumenten genieten nu meer bescherming wanneer zij bananen kopen. Het kartel was actief in vele lidstaten (Oostenrijk, België, Denemarken, Finland, Duitsland, Luxemburg, Nederland en Zweden), waar grote hoeveelheden bananen werden verkocht (ongeveer 90 miljoen dozen). Het is dus waarschijnlijk dat vele consumenten te hoge prijzen voor hun bananen betaalden. De beschikking van de Commissie maakt hieraan een einde.
Deze zaak biedt een inleiding tot recente discussies: gaan duurzaamheidsovereenkomsten in tegen het beginsel van vrije mededinging en het kartelverbod in de EU? Mogen ondernemingen samenwerken en afspraken maken naar milieudoelen toe? Zie de casussen Wasmachines en De kip van morgen op de Case4EU website.
Kris Grimonprez
Nog meer uitleg over deze zaak en andere belangrijke Europese rechtspraak vindt u terug op de website van Case4eu, in de casusfiche geschreven door Kris Grimonprez en Celia Challet.
Meer weten over het belang van Europees burgerschap? Bekijk dan deze korte video op YouTube.
0 reacties