​Er is geen ontkennen aan het feit dat er bijna niets onaangenamer is dan extreme hitte. In Zuid-Europa tikte het kwik recent nog 45 graden aan. In België lonkt een derde hittegolf deze zomer. Als mensen streven we continu naar een punt van homeostase. Dat is een intern punt van evenwicht. We zijn graag in balans, niet te warm, niet te koud, niet te veel stress, niet te weinig. Uw bloedsuiker, uw hartslag, uw zoutgehalte: uw lichaam stuurt dat de hele dag bij zonder dat u er iets van merkt.

Wanneer dat punt van evenwicht voor lange tijd verstoord is, dan geraken we uit balans. We struikelen als het ware. We slapen slechter, we geraken uit ons ritme, en dingen die anders vanzelf gingen beginnen moeite te kosten.

Evenwicht is niet gratis

Bij dertig graden wil uw lichaam onafgebroken warmte kwijt. Zweetklieren draaien, uw hart klopt sneller, de doorbloeding van uw huid kan vertienvoudigen om die warmte naar buiten te brengen. Dat lukt. Maar het kost.

En anders dan bij een sportprestatie stopt het niet na een uur. Bij een lange hittegolf staat die rekening dag en nacht open. Neuroloog Bruce McEwen noemde dat allostatische belasting: uw lichaam past zich prima aan, alleen kost elke aanpassing iets en stapelen die kosten op. Drie hete dagen zijn een inspanning. Drie hete weken zijn een belasting.

Hoe we ervoor betalen

Warmte pompt geen extra woede in u. Wat er verandert, is uw reserve. Tolerantie is namelijk geen karaktertrek, het is een uitgave. Uw geduld met een vervelende collega, uw vermogen om een opmerking te laten passeren, uw bereidheid om nog eens rustig uit te leggen hoe het zit: dat kost allemaal energie. In een normale week hebt u daar ruim voldoende van. In week drie van een hittegolf staat uw lichaam al de hele dag te betalen om uw temperatuur binnen de perken te houden.

De aanleiding blijft dus even groot. Uw buffer wordt kleiner. Dezelfde verkeerd ingeruimde vaatwasser, ander humeur.

We noemen zo iemand al eeuwen een heethoofd, en we bedoelen het als beeldspraak. Deze zomer mag u het letterlijk nemen.

Dat verklaart ook waarom mensen dit zo makkelijk missen. Wie zichzelf ziet ontploffen over iets kleins, zoekt de oorzaak in dat kleine ding. In de collega, in de partner, in de fietser die invoegt. Bijna niemand kijkt naar de thermometer. Daarover schreef ik eerder een apart stuk, over hoe hitte u meetbaar dommer maakt.

Wat de cijfers laten zien

Obradovich en collega's (2018) koppelden weergegevens aan de zelfgerapporteerde geestelijke gezondheid van bijna twee miljoen Amerikanen over tien jaar. Een maand die boven de dertig graden uitkomt in plaats van tussen vijfentwintig en dertig te blijven, verhoogt de kans op psychische klachten met een half procentpunt. Klinkt bescheiden, tot u het extrapoleert op bevolkingsniveau. En over vijf jaar bekeken gaat elke graad opwarming samen met twee procentpunt meer psychische klachten.

Nori-Sarma en collega's (2022) deden hetzelfde met harde data in plaats van vragenlijsten. Ze pluisden de spoeddossiers uit van 2,2 miljoen volwassenen in 2.775 Amerikaanse districten. Op de heetste zomerdagen lagen de spoedbezoeken voor psychische problemen ongeveer acht procent hoger dan op de koelste. Angst, stemmingsstoornissen, middelengebruik, automutilatie.

En het gaat niet alleen over hoe u zich voelt. Hsiang en collega's (2013) legden in Science de zestig strengste studies over klimaat en conflict naast elkaar, van archeologie tot criminologie. Per flinke temperatuursprong vonden ze vier procent meer geweld tussen individuen en veertien procent meer conflict tussen groepen. Heethoofden dus, maar dan op de schaal van een samenleving.

Waarom precies?

Er lopen twee verklaringen naast elkaar en ze sluiten elkaar niet uit.

De eerste is biologisch. Hitte zou de signaaloverdracht in de hersenen verstoren of laaggradige ontsteking uitlokken. Plausibel, maar bij mensen nog dun onderbouwd.

De tweede is banaler: slaap. Warme nachten (Boven 24°C) korten uw slaap in en verstoren de fasen die uw emoties verwerken. En slecht slapen is een van de betrouwbaarste voorspellers van een verslechterende geestelijke gezondheid die we kennen. Dat is een lus die zichzelf voedt. U slaapt slecht door de hitte, waardoor u de dag slechter aankan, waardoor u 's avonds gespannener in bed ligt.

Als u deze zomer maar één ding aanpakt, pak dan uw slaapkamer aan.

Heethoofden op kantoor

Voor kenniswerkers komt daar nog iets bij.

België is volgens de KOF Globalisation Index het derde meest geglobaliseerde land ter wereld, na Nederland en Zwitserland. Onze welvaart draait op kenniswerk dat over grenzen, talen, tijdzones en organisaties heen loopt. Dat betekent ook dat een groot deel van onze dag opgaat aan afstemmen.

Hoeveel precies, daar bestaan cijfers over.

De Anatomy of Work Index van Asana, gebaseerd op meer dan tienduizend kenniswerkers wereldwijd, komt uit op zestig procent van de werktijd die naar coördinatie gaat. Statussen najagen, vergaderen, documenten zoeken, van tool naar tool springen en mentaal een checlist bijhouden van wie wat tegen wanneer moet doen. Een kwart van de tijd blijft over voor het vakwerk waarvoor u aangenomen bent, en dertien procent voor strategisch denken. Microsoft komt in zijn Work Trend Index op iets vergelijkbaars uit: 57% van de tijd gaat naar communiceren, 43% naar effectief iets maken.

Dat soort werk teert op de reserve die de hitte aan het opeten is. Het zware denkwerk is zelden het probleem. Wat de bandbreedte opslorpt, is het openhouden van vijftien losse eindjes tegelijk. Wie neemt dat dossier over nu Steven weg is. Heeft die klant al geantwoord. Wat was er ook alweer beslist in dat gesprek van vorige week.

Daar komt bij dat augustus net de maand is waarin de helft van de mensen weg is die de context in hun hoofd hebben zitten. Meer coördinatie, minder hoofden, en die hoofden staan op een lager pitje.

De heethoofden op kantoor zijn dus zelden karakterkwesties. Het zijn bandbreedtekwesties. Be kind for your colleagues.

Wat u eraan doet

De praktische kant is saai en dat is prima. Blijf uit de volle zon tijdens de heetste uren, drink genoeg, en zorg dat uw slaapkamer 's nachts afkoelt. Buitenzonwering vóór de zon binnenvalt doet meer dan gordijnen achteraf.

Belangrijker is wat u niet in uw eentje kan.

Bel uw buurvrouw die alleen woont. Vraag aan uw ouders of het niet te warm is boven. Check bij die collega die er al twee dagen kort van stof uitziet of alles wel oké is. Dat klinkt als een zachte tip naast al die studies, maar het is er een met een stevig fundament. Bij elke grote hittegolf sinds Chicago in 1995 blijkt sociale isolatie de factor die er het meest toe doet, en ook de factor waar het minst over gaat.

En als u zelf het heethoofd bent

Dan is het goede nieuws dat dit (meestal) niets zegt over wie u bent.

U hebt wellicht gewoon wat minder marge. Hoogstwaarschijnlijk verklaart dat uw reactie. Wie beseft dat zijn buffer kleiner is, kan er rekening mee houden. Verplaats dat moeilijke gesprek naar morgenvroeg. Beantwoord die mail niet nu.

En als iemand deze week kort tegen u uitvalt, weet dan dat u waarschijnlijk niet de aanleiding was. Alleen degene die er toevallig stond.

Stuur dit gerust door naar die ene collega die deze week wat kort uit de hoek komt. Al besef ik dat "ik las net iets over jou" in week drie van een hittegolf geen bijzonder diplomatische opening is. Doe het dan omgekeerd en zet erbij dat u het vooral over uzelf had. Grote kans dat dat ook klopt.

En wat mij deze zomer bezighoudt: hoe krijgen we dat coördinatiewerk van de schouders van kenniswerkers?

Daarvoor bouw ik momenteel aan Pidgy, een AI-assistent die uw mails leest en voorbereidt, taken uit trekt, klaarzet, en bijhoudt wie er nog moet antwoorden en wie er op u zit te wachten. Precies het soort onthouden dat in augustus het eerst begeeft. We stellen de waitlist stelselmatig open. Neem zeker eens een kijkje!

Mathias Celis