De advocatuur staat opnieuw voor een periode van versnelde consolidatie. Fusies en samenwerkingen zijn geen nieuw fenomeen, maar de drijvende kracht achter de huidige beweging is fundamenteel anders dan vroeger. Schaalgrootte, geografische aanwezigheid of reputatie zijn niet langer de doorslaggevende factoren. Minstens wint een ander criterium aan terrein: technologische slagkracht, met artificiële intelligentie (AI) als belangrijkste katalysator.
In mijn werk met advocatenkantoren zie ik steeds vaker hoe AI niet alleen de manier van werken verandert, maar ook de strategische positionering van kantoren hertekent. Wat vroeger een competitief voordeel was, wordt vandaag een basisvoorwaarde. Wie die basis niet tijdig opbouwt, komt onder druk te staan.
Van schaalvoordeel naar systeemkracht
Traditioneel werd consolidatie in de sector gedreven door drie factoren: kostenbeheersing, marktaandeel en toegang tot talent. Groter zijn betekende sterker staan. Vandaag is dat niet langer voldoende. Groter zijn kan de wendbaarheid negatief beïnvloeden. Wat telt, is het vermogen om technologie, data, processen en mensen te integreren tot één coherent en performant geheel.
AI fungeert daarbij niet als een losse tool, maar als een infrastructuurlaag. Ze beïnvloedt research, contractanalyse, due diligence, compliance, risicobeheer en strategisch advies
AI fungeert daarbij niet als een losse tool, maar als een infrastructuurlaag. Ze beïnvloedt research, contractanalyse, due diligence, compliance, risicobeheer en strategisch advies. Kantoren die deze laag beheersen, werken sneller, consistenter en voorspelbaarder. Kantoren die dat niet doen, bouwen structurele achterstand op.
De noodzakelijke investeringen zijn aanzienlijk: gespecialiseerde software, cybersecurity, databeheer, procesherontwerp en permanente opleiding. Voor vele kantoren is dat moeilijk alleen te dragen. Consolidatie wordt dan niet zozeer een groeistrategie, maar een overlevingsstrategie.
Een groeiende kloof in de sector
Steeds duidelijker ontstaat een tweedeling tussen wat men ‘augmented firms’ kan noemen en meer traditionele kantoren.
De eerste groep integreert AI systematisch in haar dienstverlening en besluitvorming. Niet als experiment, maar als strategische hefboom. Deze kantoren verhogen niet alleen hun efficiëntie, maar ook hun toegevoegde waarde voor cliënten.
De tweede groep gebruikt AI fragmentarisch of defensief: omdat het ‘moet’, omdat cliënten ernaar vragen, of omdat concurrenten ermee uitpakken. Hun kernmodel blijft echter grotendeels gebaseerd op uren en volume.
Dat verschil wordt vandaag al zichtbaar. Cliënten ervaren het in doorlooptijden, prijsstructuren en kwaliteit van advies. Wat vandaag een competitief nadeel is, dreigt morgen een existentiële zwakte te worden.
AI en de nieuwe logica van fusies
Deze technologische kloof beïnvloedt rechtstreeks de logica van fusies en overnames. Waar vroeger vooral werd gekeken naar cliëntenportefeuilles, partnerstructuren en regionale aanwezigheid, komt vandaag een nieuw criterium centraal te staan: technologische maturiteit. Kantoren zoeken partners met robuuste IT-architectuur, interne expertise, schaalbare processen en datavolwassenheid.
Een technologisch sterk kantoor wordt aantrekkelijker als fusiepartner. Een zwak uitgebouwd kantoor wordt sneller een overnamedoelwit, vaak vanuit defensieve motieven.
De vraag is misschien niet of deze evolutie zich zal doorzetten, maar in welke mate kantoren zelf de regie behouden
Nieuwe spelers, nieuwe druk
De AI-golf trekt bovendien externe spelers aan. Private equity, legal tech-bedrijven en multidisciplinaire dienstverleners zien kansen. Zij brengen kapitaal, schaal en digitale expertise binnen, en beschouwen juridische dienstverlening steeds vaker als onderdeel van een breder dienstenplatform. Dat zet druk op klassieke partnerschapsmodellen en op de autonomie van kantoren.
De vraag is misschien niet of deze evolutie zich zal doorzetten, maar in welke mate kantoren zelf de regie behouden.
Cultuur als doorslaggevende factor
Opvallend is dat de grootste belemmering voor succesvolle AI-integratie zelden technisch is. Ze is cultureel. Slechts in 10 % van de gevallen faalt een AI-project omwille van de technologie. We zetten kantoren niet op om te slagen mét technologie. Technologische ambities botsen bijgevolg op diepgewortelde patronen: bescherming van bestaande verdienmodellen, vrees voor verlies van autonomie, wantrouwen tegenover algoritmes, en complexe partnerdynamieken.
Kantoren investeren zwaar in technologie, maar vergeten strategie, governance, cultuur, leiderschap aan te passen. Met als resultaat frustraties, weerstand en een beperkt rendement.
Succesvolle consolidaties combineren technologische integratie met culturele transformatie. Zonder dat laatste blijft AI een façade.
Wat betekent dit voor de sector?
De komende jaren tekenen zich drie duidelijke bewegingen af
- Ten eerste zal de fusiedruk bij middelgrote kantoren verder toenemen, vooral om investeringen te kunnen dragen en schaalvoordelen te realiseren.
- Ten tweede zullen platformmodellen aan belang winnen, waarin juridische diensten geïntegreerd worden met data, technologie en consultancy.
- Ten derde zullen kantoren die onvoldoende aanpassen, verdwijnen of gemarginaliseerd worden, tenzij zij beschikken over een uitzonderlijk sterke nichepositie.
AI maakt de markt transparanter, maar het is een vergrootglas voor gebreken. Inefficiënties worden zichtbaar én uitvergroot.
Consolidatie door AI hoeft geen verliesverhaal te zijn. Voor kantoren die strategisch denken, biedt ze net kansen: om hun dienstverlening te herdefiniëren, hun aantrekkelijkheid voor talent te vergroten en hun rol als vertrouwenspartner te versterken.
De kernvraag is niet hoe consolidatie vermeden kan worden, maar welke rol een kantoor wil spelen in het nieuwe juridische ecosysteem.
Besluit
AI herschrijft de machtsverhoudingen in de advocatuur. Niet tijdelijk, maar structureel. De toekomst zal niet worden bepaald door wie het grootste kantoor heeft, maar door wie het meest coherente systeem bouwt, technologisch, organisatorisch en menselijk. En dat brengt ons terug bij strategische alignering.
Wie vandaag investeert in die samenhang, creëert strategische autonomie.
Wie dat uitstelt, wordt vroeg of laat onderdeel van andermans strategie.
0 reacties