"Hoe lang nog zult u, Catilina, misbruik maken van ons geduld? Hoe lang zal die waanzin van u de spot met ons drijven? (…) Wat een tijden, wat een zeden!" – ​Catalinarische redevoeringen I, 1-21

Er zijn momenten waarop stilte medeplichtigheid wordt.

Wij stellen ons als verenigde magistratenverenigingen in België ernstige vragen bij de richting die vandaag voor justitie wordt uitgegaan en maken ons grote zorgen over het gebrek aan langetermijnvisie op de rol van justitie binnen een democratische samenleving. De recente plannen van de federale regering versterken die bezorgdheid alleen maar.

De regering heeft beslist om de patronale bijdragen van statutairen te verhogen van 5,25% naar 43,25% en heeft tegelijk beslist om deze plotse en immense budgettaire kost ten laste te leggen van het werkingsbudget van Justitie. Dat is geen hervorming, maar een platte besparing die onvermijdelijk tot gevolg zal hebben dat de Rechterlijke Orde nog minder magistraten en medewerkers zal kunnen aanwerven, terwijl er vandaag reeds sprake is van een structurele onderbezetting. Daarnaast vernemen wij dat de federale regering in de Ministerraad een hervorming wenst goed te keuren van het ziekteverlof van magistraten — opnieuw zonder voorafgaand overleg met de rechterlijke macht, zonder ernstig institutioneel debat en zonder enige visie vanuit de overheid op de toekomst van justitie in dit land.

​Besparingen zonder langetermijnvisie, zonder structureel toekomstproject en zonder ernstig overleg zijn geen hervormingen. Dat zijn afbraakwerken

Men noemt dit besparingen.

Laat ons duidelijk zijn: ook de Rechterlijke Orde staat niet buiten de budgettaire realiteit van ons land. Maar besparingen zonder langetermijnvisie, zonder structureel toekomstproject en zonder ernstig overleg — in een context waarin justitie reeds kampt met chronische tekorten — zijn geen hervormingen. Dat zijn afbraakwerken.

En laat ons eerlijk zijn: de Belgische justitie bevindt zich vandaag op een punt waarop verdere afbouw geen efficiëntiewinst oplevert, maar enkel institutionele vernieling. De onderfinanciering van justitie is geen recent probleem, ze is het resultaat van decennialange politieke verwaarlozing, ondanks tijdelijke investeringen, sinds de Tweede Wereldoorlog.

​Wij hebben de voorbije periode herhaaldelijk acties en sensibiliseringsinitiatieven georganiseerd waarbij bewust werd gewaakt over een minimale impact op de rechtzoekende.

Magistraten en alle medewerkers proberen dagelijks met enorme inzet een staatsmacht overeind te houden die op vele plaatsen letterlijk en figuurlijk instort.

Wij werken in gerechtsgebouwen waar plafonds loskomen, waar ongedierte welig tiert.

Met hardware en software die in vele private ondernemingen al jaren geleden vervangen zouden zijn.

Met een chronisch tekort aan magistraten en medewerkers.

Met gevangenissen waarin mensen op de grond slapen in omstandigheden die een rechtsstaat onwaardig zijn.

Met een tekort aan experten, tolken, gerechtsdeskundigen en sociale opvangstructuren.

Met magistraten en medewerkers die dossiers blijven behandelen terwijl de werklast structureel boven de draagkracht ligt.

De magistratuur heeft hierover de voorbije jaren herhaaldelijk gewaarschuwd. Omdat wij dagelijks zien wat er gebeurt wanneer een rechtsstaat zijn justitie laat verkommeren.

Wij hebben opgeroepen tot dialoog.

Wij hebben constructieve voorstellen gedaan.

Wij hebben de voorbije periode herhaaldelijk acties en sensibiliseringsinitiatieven georganiseerd waarbij bewust werd gewaakt over een minimale impact op de rechtzoekende.

De recente nationale mobilisatie van magistraten op het Poelaertplein aan de trappen van het justitiepaleis op 14 november 2025 kwam er niet toevallig onder de titel “Justitie verstikt”. Daarin werd gewezen op de structurele onderfinanciering van justitie, de afnemende aantrekkelijkheid van het ambt en de fundamentele nood aan investeringen in een onafhankelijke rechterlijke orde.

Vandaag lijkt men echter nog een stap verder te willen gaan.

Want deze hervormingen gaan niet alleen over budgettaire keuzes of ziekteverlof. Zij raken aan iets fundamentelers: de plaats van de magistratuur binnen de democratische rechtsstaat. Op 27 juni 2025 kwamen duizend magistraten en medewerkers uit gans het land al samen in het Justitiepaleis te Brussel om met een plechtige Verklaring hun diepe bezorgdheid te uiten.

Een onafhankelijke magistratuur veronderstelt immers meer dan mooie constitutionele principes. Onafhankelijkheid heeft ook een materiële dimensie. Europese en internationale instellingen hebben dat herhaaldelijk benadrukt. Het Hof van Justitie van de Europese Unie oordeelde expliciet dat een bezoldiging die overeenstemt met het belang van de rechterlijke functie een waarborg vormt die inherent is aan rechterlijke onafhankelijkheid.

​Een rechtsstaat valt zelden spectaculair uiteen. Hij sterft langzaam af door uitputting.

Dat is geen privilege. Dat is geen luxe. Dat is een democratische veiligheidswaarborg.

Men kan magistraten niet enerzijds onderwerpen aan strikte deontologische beperkingen — geen betaalde nevenactiviteiten, geen bestuursmandaten, geen consultancy, geen commerciële bijverdiensten of betaalde lezingen, zoals werknemers, zelfstandigen, ambtenaren, advocaten, politiemensen, journalisten, professoren en politici die wél kunnen opnemen — en anderzijds systematisch de weinige resterende waarborgen afbouwen die het ambt nog aantrekkelijk houden voor competente juristen.

Welke uitstekende jonge jurist kiest morgen nog voor de magistratuur? Welke expert-jurist met jaren ervaring op de teller, zal nog de overstap willen maken van de advocatuur of de privésector naar de magistratuur? Voor een loopbaan met belangrijke verantwoordelijkheden, immense werkdruk, onderhevig aan publieke kritiek, beperkte middelen, weinig maatschappelijke waardering én een steeds verder uitgehold sociaal statuut dat nog maar recent werd ingevoerd, terwijl dezelfde jurist elders aanzienlijk betere arbeidsvoorwaarden, flexibiliteit en verloning kan krijgen?

Dat is de echte vraag die de regering zich zou moeten stellen.

Want een rechtsstaat valt zelden spectaculair uiteen. Hij sterft langzaam af door uitputting. Door desinvestering. Door institutionele achteloosheid. Door het idee dat justitie altijd wel “zal blijven draaien”, hoe weinig middelen men haar ook geeft.

Ondertussen verwacht de samenleving — terecht — steeds meer van justitie. Burgers verwachten snelle procedures, effectieve bescherming van hun rechten, toegankelijke rechtspraak, digitale dienstverlening, performante strafuitvoering, menswaardige detentieomstandigheden en een kordate aanpak van complexe maatschappelijke conflicten. Zij verwachten een samenleving waarin burgers ook beschermd worden wanneer zij slachtoffer worden van nieuwe sociale risico’s zoals phishing, sextortion, schietincidenten, digitale fraude of ernstige milieu- en gezondheidsschade.

Maar een rechtsstaat werkt niet op morele verontwaardiging alleen.

Hij vereist mensen. Middelen. Tijd. Visie.

Alle vier ontbreken vandaag, maar vooral dat laatste baart ons ernstig zorgen.

Wij zien geen breed toekomstproject voor justitie. Geen ernstig plan voor het openbaar ministerie en de rechtbanken van morgen. Geen fundamenteel nadenken over toegang tot recht in een samenleving waarin juridische conflicten steeds complexer, technischer en duurder worden.

Nochtans is toegang tot recht geen luxeproduct. Een rechtsstaat die enkel toegankelijk blijft voor wie de procedurekosten kan dragen, verliest langzaam zijn legitimiteit. Zoals eerder werd opgemerkt: recht hebben is één zaak, recht halen iets anders.

De magistratuur vraagt geen privileges.

Zij vraagt respect voor de rechtsstaat.

Respect voor institutionele onafhankelijkheid.

Respect voor de rechtzoekende.

Respect voor de mensen die dagelijks proberen dit systeem overeind te houden.

Als zelfs dat vandaag te veel gevraagd is, dan moet men misschien eindelijk eerlijk zijn tegenover de bevolking.

Dan moet men zeggen dat men niet langer bereid is te investeren in een volwaardige justitie, in tegenstelling tot wat het regeerakkoord voorziet.

Maar laat men dan ook ophouden verbaasd te zijn wanneer burgers het vertrouwen verliezen in instellingen die men jarenlang bewust heeft laten verkommeren.

Quo vadis, Justitie?

Voor Magistratuur & Maatschappij: Evelien de KEZEL

Voor Vakvereniging Pensioenhervorming: Robby HOSKENS

Voor KVVP-URJPP: Vincent DELFORGE

Voor VDM: Axel KITTEL

Voor UPM: Isabelle COLLARD

Voor ASM: Laurent SACRE