In het jongste nummer van de Juristenkrant verscheen een interview met Wim Dejonghe (die tot voor kort aan het hoofd stond van Allen & Overy, waarbij hij ook de fusie tot stand bracht met het Amerikaanse Shearman & Sterling). De titel dekt volledig de lading van de boodschap: “de ontwrichting van het advocatenberoep zal zich sneller voltrekken dan verwacht”.

Hij wijst op de invloed die artificiële intelligentie heeft op de advocatuur. De investeringen in AI zijn voor veel (kleinere) advocatenkantoren te zwaar en daarom pleit hij voor het toelaten van extern kapitaal. “In België kunnen vrije beroepen zoals accountants, architecten en apothekers wél extern kapitaal aantrekken, maar is het verboden voor advocatenkantoren. In de UK kan dat wel. Het beroep is er rijp voor”. Of die laatste stelling klopt, valt nog af te wachten. Is de vraag niet eerder of het beroep van advocaat zal evolueren van een op basis van juridische kennis gebaseerde dienstverlener naar die van een strategische beoordelaar van reeds door AI klaargemaakte juridische informatie. De grote uitdaging is dan niet zozeer de financiële kracht om in AI te investeren, maar het behoud van de intellectuele onafhankelijkheid in het oordeel.

​Als er iets de balie kan ontwrichten, is het wel de dreiging om de speelbal te worden van machthebbers en politici

In het slot van het interview gooit journalist Hans Brockmans (die jarenlang voor Trends werkte, nu voor Doorbraak en dus ook voor de Juristenkrant) Wim Dejonghe voor de voeten dat ook Shearman & Sterling door de knieën ging voor Donald Trump. Dejonghe zegt hierover: “De deal met de Amerikaanse regering werd gesloten onder het dreigement van een klacht. (…) Tijdens het onderzoek kwamen de verblijfsvisa van het A&O Shearman-personeel in gevaar. Vier op tien medewerkers hadden hun visum voor de VS kunnen verliezen. Tijdens het onderzoek, dat jààààren had kunnen aanslepen, werd hen ook de toegang geweigerd tot federale overheidsgebouwen, overheidsinstanties en beleidsfunctionarissen. Onze medewerkers hadden dus hun job niet kunnen uitoefenen. Dat was een schandalig, maar reëel dreigement. Het had effect”. Dejonghe geeft toe dat die knieval niet iets is “om fier over te zijn”. De mogelijkheid om miljoenen te investeren in AI is blijkbaar dus geen garantie voor het behoud van de onafhankelijkheid, wat toch de hoeksteen zou moeten zijn van de advocatuur. Als er iets de balie kan ontwrichten, is het wel de dreiging om de speelbal te worden van machthebbers en politici. Hopelijk krijgt dat debat ook bij ons de volgende maanden voldoende aandacht.

Ook in de magistratuur is er ongerustheid. De stakingen en protestacties (met o.m. de “vijf voor twaalf”-acties) zijn stilgevallen na beloftes van de minister van Justitie. Dat belet de Franstalige “association syndicale des magistrats (ASM) niet om op 12 maart een colloquium te organiseren onder de titel die niets aan de verbeelding overlaat: “Violences institutionelles au sein de la justice: affronter l’impensé”. U leest het goed: het “institutionele geweld” binnen justitie maakt volgens de ASM dat we het “ondenkbare” onder ogen moeten zien! Die dag zal een “witboek” worden voorgesteld waarvan de inhoud voorlopig nog geheim is, maar de titels van de uiteenzettingen zetten al de toon: “le management contre le travail”, of nog “concilier management, intelligence collective et démocratie interne: une utopie?” Blijkbaar moet ook de managementtaal zelf het ontgelden: “Le poids des mots: quelle performantivité pour le langage de l’institution ‘managée’”. Het toont aan dat justitie in een transformatieproces zit.

​AI bestaat en zal moeten worden geïntegreerd in de werkprocessen

Op het colloquium zal ook AI aan bod komen, maar als een geheel andere uitdaging dan zoals deze beschreven werd door Wim Dejonghe. Eén van de tussenkomsten draagt als titel: “Les IA d’aide à la décision et le management algorithmique: quelle emprise sur les juges et quelle justice pour les justiciables?” Zal AI leiden tot ontwrichting van het rechtspreken en wat zullen daarvan de gevolgen zijn voor de burger? Dat is een interessant debat, al blijft het aan te bevelen om daarbij te erkennen dat AI bestaat en dus zal moeten worden geïntegreerd in de werkprocessen.

Intussen dreigen er blijkbaar nog andere mogelijke ontwrichtende gebeurtenissen. De OVB en de Franstalige tegenhanger “avocat.be” schreven een gezamenlijke brief aan de minister van Justitie over de inwerkingtreding van het nieuwe Strafwetboek (op 8 april a.s.). Zij maken gewag van “signalen” vanuit de zittende en staande magistratuur, de griffie en de politie. Die zouden er niet klaar voor zijn. Er wordt niet verduidelijkt wat die problemen dan precies zijn en de brief beperkt zich tot de vraag aan de minister om hen “hierover gerust te stellen” en “in voorkomend geval” de nodige stappen te ondernemen. De wolligheid lijkt dus niet te wijzen op ontwrichtende problemen. Er is daar dus nog hoop.

​​​​Hugo Lamon

​​Lees hier meer columns van meester Hugo Lamon over Justitie.

​Op de hoogte blijven van alle nieuwigheden binnen justitie, advocatuur en de juridische en fiscale wereld? Volg Jubel.be op LinkedIn.