​Het nieuwe wetsontwerp op de meerwaardebelasting voorziet in een progressieve aanmerkelijk belangheffing voor ondernemers die de aandelen van hun vennootschap wensen te verkopen. De belastbare meerwaarde zal berekend worden op het verschil tussen de verkoopprijs en de waarde van de aandelen zoals die blijkt uit de jaarrekening die afgesloten worden op 31 december 2025. Vandaar dat wordt aangeraden om een foto te nemen van de waarde van de vennootschap op die datum.

Aanmerkelijk belang heffing

Belastingplichtigen die meer dan 20 % van de aandelen van een vennootschap bezitten zijn bij de verkoop van hun participatie onderworpen aan de aanmerkelijk belangheffing die zal berekend worden op de gerealiseerde meerwaarde. Dit klinkt allemaal vrij eenvoudig in theorie. Maar niets is wat het lijkt. De werkelijkheid is veel complexer. De moeilijkheid begint met het bepalen van de aanschaffingswaarde van de aandelen.

De verkoopprijs van de aandelen is gemakkelijk te bepalen. Het is gewoon het bedrag van de verkoopprijs zoals die tussen de koper en de verkoper is overeengekomen. De aanschaffingswaarde van de aandelen bepalen is daarentegen gans andere koek. Men mag daarvoor de waarde van de aandelen per 31 december 2025 als basis nemen. Voor beursgenoteerde aandelen is dat niet moeilijk. Dat is gewoon de slotkoers van 31 december 2025. Maar gewone kmo-vennootschappen noteren niet op een beurs. Die hebben dus geen slotkoers per 31 december 2025. Vandaar dat het nieuwe wetsontwerp toelaat dat er op die datum een foto van de waarde van de vennootschap wordt gemaakt.

Maak een foto van de waarde op 31 december 2025

Meteen stelt zich de vraag aan de hand van welke waarderingsregels die befaamde foto van de waarde van een vennootschap kan gemaakt worden. Het maken van die waarheidsgetrouwe foto is zéér belangrijk omdat die het uitgangspunt vormt van het bedrag dat bij een latere verkoop van de prijs in mindering kan gebracht worden. Het wetsontwerp voorziet in twee methodes. Ofwel kan de belastingplichtige kiezen voor een algemene formule van de fiscus; of, als hij vindt dat die waardering te laag uitvalt, kan hij de vennootschap laten waarderen door een gecertificeerde accountant of een bedrijfsrevisor.

Beide waarderingsmethodes vertrekken van de jaarrekening die wordt afgesloten per 31 december 2025. De fiscus past daarop een algemene formule toe : de boekhoudkundige waarde van het eigen vermogen wordt vermeerderd met viermaal de EBITDA. Maar de factor 4 houdt geen rekening met de dynamiek van verschillende economische sectoren die veel hoger kan zijn. Zo werd volgens de M&A Monitor van de Vlerick Business School in 2023 bij overnames van een onderneming een gemiddelde multiple van 6,5 van de EBITDA-waarde genoteerd.

Indien de aandeelhouder vindt dat waardering op basis van de voorgestelde formule te laag is, kan hij ervoor opteren om met tussenkomst van een onafhankelijke accountant, of bedrijfsrevisor, de waarde van de vennootschap te laten bepalen.

Normalisaties doorvoeren via eigen waardering

Opteren voor een eigen waardering, i.p.v. een loutere toepassing van de formule van de fiscus, heeft als belangrijk voordeel dat in de jaarrekening belangrijke normalisaties kunnen doorgevoerd worden. Voor zover voldaan blijft aan de voorwaarde van het getrouw beeld waaraan de jaarrekening moet voldoen. En de verschillen tussen de fiscale formule en de eigen waardering kunnen aanzienlijk oplopen. Uit simulaties die we hebben gemaakt scoort een vennootschap in het ene geval bij toepassing van de methode van de fiscus een meerwaarde van 1.900.000 euro en in het andere geval wordt op basis van de eigen waardering een meerwaarde van 950.000 euro gerealiseerd. Het verschil in beide benaderingen zit hem hoofdzakelijk in de vrijstelling van 1.000.000 euro waarop de verkoper van een aanmerkelijk belang aanspraak kan maken. Immers, in het ene geval kan de fiscus 900.000 euro belasten; en in het andere geval niets.

Daarbij moet opgemerkt worden dat die vrijstelling van 1.000.000 euro enkel opgaat als het om een participatie gaat van meer dan 20 % die verkocht wordt. Als bij de overdracht van de vennootschap een aandeelhouder betrokken is die geen aanmerkelijk belang bezit wordt de meerwaarde die hij realiseert belast aan 10 % (met de in dit geval verwaarloosbare vrijstelling van 10.000 euro per jaar).

Spanningsveld met fiscale formule

Iedereen voelt aan dat hier een belangrijk spanningsveld ontstaat. Gaat de fiscus op het moment van de verkoop van de aandelen aanvaarden dat er op basis van de eigen waardering van de belastingplichtige geen belastbare meerwaarde wordt gerealiseerd? Hoewel volgens de formule van de fiscus wel een vette kluis zou kunnen belast worden? Hoe maken we de eigen waardering van de aandelen tegenstelbaar aan de fiscus?

Het is daarbij van belang dat de volledige ketting van de toepassing van de waarderingsregels gemotiveerd en verantwoord is. Het bestuursorgaan kan zich erover uitspreken en dit opnemen in de notulen. De waarderingsregels moeten effectief vermeld worden in de toelichting van de jaarrekening; zeker de verschillende normalisaties die in de boekhouding doorgevoerd werden. Maar dat is niet voldoende. De gecertificeerde accountant, of bedrijfsrevisor, die de waardering uitvoert dient een coherente werkmap aan te leggen, op basis waarvan het later verslag van de waardering zal opgemaakt worden.

Aangewezen om een ruling aan te vragen

Maar de belastingplichtige kan zoveel onafhankelijke accountants inschakelen als hij wil; de fiscus is nog altijd in staat om de waardering die hij gemaakt heeft te verwerpen.

Het enige wat zekerheid biedt is een ruling aanvragen over de doorgevoerde waardering. In het kader van een ruling kan aan de FOD Financiën gevraagd worden of die akkoord gaat met de wijze waarop de belastingwetten zullen worden toegepast op een specifieke situatie (voor zover die verrichting nog geen uitwerking heeft gehad). Er kan dus een ruling aangevraagd worden over de waardering van een vennootschap in het kader van de wet op de meerwaardebelasting.

Hoewel het duidelijk is dat het vragen van een ruling over de waardering van een vennootschap per 31 december 2025 tot de bevoegdheid van de Rulingcommissie behoort; is het op heden niet duidelijk of de Rulingdienst voldoende capaciteit heeft om de te verwachten hoeveelheid aanvragen te verwerken. Zal de politiek daaraan denken bij de invoering van de nieuwe wet?

Werner Niemegeers, advocaat