In september leggen heel wat jonge advocaten hun eed af. Een krachtig moment. Als advocaat heb je de deontologische plicht je beroep deskundig uit te oefenen. Je belooft onafhankelijkheid en respect voor de beginselen van waardigheid, rechtschapenheid en kiesheid.
En tegelijk knaagt er misschien iets. Een stem die fluistert: “Ben ik hier wel klaar voor?”
Herken je dat? Dan ben je in goed gezelschap. Sterker nog: de kans is groot dat je een klassiek verschijnsel ervaart dat ook onder juristen vaak voorkomt: het imposter fenomeen. In dit artikel bekijken we hoe je zelfbeeld zich vormt, waarom die innerlijke criticus zo luid kan zijn en, vooral, hoe je daar als jonge advocaat op een gezonde manier mee omgaat. We staan ook stil bij de rol van advocatenkantoren.
Een gezond zelfbeeld betekent niet dat je jezelf geweldig vindt. Het betekent dat je een realistisch beeld hebt van je capaciteiten.
Je zelfbeeld: de bril waardoor je naar jezelf kijkt
Je loopbaan begint niet bij je eerste cliënt, maar bij het beeld dat je van jezelf hebt. Je zelfbeeld is, eenvoudig gezegd, hoe je jezelf ziet, beoordeelt; hoe je over jezelf denkt. Het beïnvloedt je keuzes, je omgang met collega’s en cliënten en je reactie op succes of tegenslag.
Een gezond zelfbeeld betekent niet dat je jezelf overal geweldig in vindt. Het betekent dat je een realistisch beeld hebt van je capaciteiten. Mensen met een gezond zelfbeeld aanvaarden dat fouten maken erbij hoort, zijn beter in staat grenzen te stellen en hun behoeften uit te drukken. Voor een beginnend advocaat is dat cruciaal. Je komt terecht in een omgeving met hoge verwachtingen op het vlak van kennis, snelheid en scherpte. Wordt je zelfbeeld te sterk gekoppeld aan prestaties, dan kan elk klein foutje plots aanvoelen als bewijs van ‘onbekwaamheid’.
En daar loert het imposter fenomeen om de hoek.
Het imposter fenomeen: ze gaan ontdekken dat ik het niet kan
Het imposter fenomeen, vaak ook ‘imposter syndroom’ genoemd, is geen klinische diagnose maar een herkenbaar patroon van ervaringen. Mensen met imposter ervaringen hebben moeite om hun eigen succes te erkennen. Ondanks objectieve prestaties blijven ze twijfelen aan zichzelf en vrezen ze ontmaskerd te worden als ‘bedrieger’. Ze schrijven hun succes toe aan geluk, timing of externe factoren, eerder dan aan hun eigen competenties. Een laag zelfbeeld kan zichzelf versterken: wanneer we ergens van overtuigd zijn, richten we onze aandacht vooral op informatie die die overtuiging bevestigt.
Typische imposter gedachten zijn:
- “Ik ben hier toevallig beland.”
- “Straks heeft iedereen door dat ik dit eigenlijk niet kan.”
- “De volgende keer loopt het mis.”
Imposter ervaringen situeren zich op een spectrum. Een zekere mate van onzekerheid is niet per se problematisch: iedereen heeft een innerlijke stem die fouten analyseert. Dat houdt je scherp en stimuleert groei.
Aan de andere kant van het spectrum wordt die stem streng, veralgemenend en soms ronduit hard: “dit bewijst dat je niet geschikt bent”. Dan kunnen imposter ervaringen je mentaal welzijn en functioneren aantasten. Ze gaan vaak gepaard met schaamte en schuldgevoelens: het idee dat je je rol eigenlijk zekerder en competenter zou moeten invullen. Dat kan leiden tot overmatig werken om je waarde te bewijzen of, omgekeerd, tot uitstelgedrag en het vermijden van uitdagingen uit angst om te falen. Het fenomeen wordt bovendien in verband gebracht met stress, angst, burn-out en depressieve klachten.
Het kan leiden tot overmatig werken om je waarde te bewijzen of, omgekeerd, tot uitstelgedrag en het vermijden van uitdagingen uit angst om te falen.
Imposter fenomeen bij jonge advocaten
Het imposter fenomeen komt opvallend vaak voor bij hoogpresteerders en professionals in competitieve, veeleisende sectoren, zeker bij starters. Als jonge advocaat beland je in een omgeving met ervaren collega’s die snel redeneren en vakjargon beheersen. Je staat onder voortdurende evaluatie door collega’s, cliënten en rechters. Dat kan motiverend zijn, maar ook omslaan in ongezond perfectionisme: het gevoel dat alles perfect moet.
De verleiding om jezelf voortdurend met anderen te vergelijken is groot; net dat kan je zelfvertrouwen ondergraven. Sociale media versterken dat effect nog, doordat mensen er vaak een geïdealiseerde versie van hun leven tonen.
Daarnaast komen imposter ervaringen vaker voor bij ondervertegenwoordigde groepen. Structurele drempels zoals een gebrek aan rolmodellen, een verhoogde prestatiedruk en het gevoel er niet helemaal bij te horen, kunnen die ervaringen versterken. Ook de perceptie dat anderen beschikken over een uitgebreid netwerk van bevriende advocaten, kan het imposter fenomeen versterken.
In verschillende studies geeft een aanzienlijke groep studenten en professionals aan het imposter fenomeen te ervaren. Een Zweedse studie van Jansson en collega’s bij onder meer rechtenstudenten vond dat zelfs 64% van de deelnemers vaak imposter ervaringen had. Cijfers lopen uiteen, maar één conclusie is duidelijk: je bent niet alleen. Dat besef kan helpen om die ervaringen te relativeren.
Goed nieuws: je kan hier iets aan doen
Het imposter fenomeen verdwijnt zelden helemaal, maar je kan wel leren er anders mee om te gaan. Dat begint met bewustwording en enkele concrete strategieën.
1. Wees mild voor jezelf
Verzacht je innerlijke narratief. Wanneer je denkt: “ik ga door de mand vallen” of “dit bewijst dat ik niet geschikt ben”, vraag jezelf af: is dit een feit of een interpretatie? Neem afstand en kijk naar het geheel. Welke stappen heb je al gezet om hier te komen? Vergelijk jezelf met vroeger. Wat heb je al geleerd? Vraag jezelf ook af wat je tegen een vriend zou zeggen in dezelfde situatie; pas die mildheid toe op jezelf. Zie fouten en inzicht in wat je nog niet kan, niet als bewijs van onbekwaamheid maar als informatie: wat kan ik hieruit leren?
2. Erken en vier je successen
Mensen met imposter ervaringen hebben vaak de neiging hun successen te minimaliseren. Een creatief juridisch argument dat je hebt uitgewerkt, het halen van een strakke deadline of een compliment van een cliënt kunnen daardoor snel ‘normaal’ of onbelangrijk lijken. Doorbreek dat patroon. Sta bewust stil bij positieve feedback in plaats van die weg te wuiven of te relativeren. Maak er een gewoonte van om je successen te registreren, ook de kleine. Noteer wat goed ging na een zitting, documenteer je vooruitgang in je werk en bewaar complimenten. Zo wordt zichtbaar wat anders gemakkelijk onopgemerkt blijft.
3. Vind sociale steun
Je omgeving speelt een belangrijke rol. Sociale steun maakt imposter ervaringen beter hanteerbaar. Omring je met mensen die je vertrouwt en deel je twijfels met hen. Zij kunnen bevestigen dat je goed genoeg bent. Zoek mentoren die ook hun eigen onzekerheden durven benoemen. Voor wie zich vergelijkt met anderen: het helpt om gesprekken ook buiten de directe professionele context te voeren. Heb je nog geen toegang tot een uitgebreid professioneel netwerk? Besef dat netwerken geen vast gegeven is: ook na je start bouw je relaties en kansen verder op.
Omring je met mensen die je vertrouwt en deel je twijfels met hen. Zij kunnen bevestigen dat je goed genoeg bent.
Ook kantoren hebben een rol
Het imposter fenomeen is niet alleen een individueel probleem. Het kan ertoe leiden dat getalenteerde advocaten hun capaciteiten onderschatten, uitdagingen vermijden of zelfs de balie verlaten.
Voor kantoren betekent dit een verlies aan potentieel. Een veilige, inclusieve werkomgeving creëren is daarom essentieel. Leidinggevenden kunnen dit ondersteunen door openheid te stimuleren, begeleiding te bieden en drempels om hulp te zoeken weg te nemen. Een afwezige (laissez-faire) leiderschapsstijl werkt daarentegen imposter ervaringen eerder in de hand.
Tot slot
Beste startende advocaat,
Naarmate je leert omgaan met het imposter fenomeen, zal het waarschijnlijk minder invloed hebben op je welzijn. Dat betekent niet dat het volledig verdwijnt. Twijfel betekent dat je het ernstig neemt. Dat je verantwoordelijkheid voelt. Dat je wil groeien. Het verschil zit niet in het verdwijnen van die twijfel, maar in hoe je ermee omgaat.
Zie je imposter ervaringen niet als een vijand die je moet verslaan, maar als een signaal: je bevindt je buiten je comfortzone, in volle ontwikkeling. Laat die twijfel er gerust zijn, en ontmoet haar met mildheid: ze vertelt je niet dat je tekortschiet, maar dat je onderweg bent en nog aan het groeit.
Dit artikel verscheen eerder ook in het Jubel Magazine. Het papieren tijdschrift ontvangen? Stuur een mailtje naar redactie@jubel.be.
0 reacties