Jubel Talks II WVV-2

Willy van Eeckhoutte

Avatar

Licentiaat (1975) en doctor op proefschrift (1985) in de rechten (UGent).
Willy van Eeckhoutte is buitengewoon hoogleraar emeritus aan de Universiteit Gent, waar hij van 1986 tot 2018 aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid doceerde.
In 1975 werd hij advocaat aan de balie te Gent. In 1999 werd hij benoemd tot advocaat bij het Hof van Cassatie en is dat nog altijd.
Willy van Eeckhoutte doceerde ook aan de Gent-Leuven Management School en aan de KU Leuven (Leergang Pensioenrecht).

Het ene hoogste rechtscollege is het andere niet

Inhoud

Het United Kingdom Supreme Court, afgekort UKSC, is niet echt en zelfs echt niet te vergelijken met het Belgische Hof van Cassatie. Het oefent (onder meer) als beroepsinstantie in laatste aanleg de gerechtelijke functies uit die vroeger aan het House of Lords toekwamen. Maar het komt, overeenkomstig zijn benaming, zoals het Belgische Hof van Cassatie voor in de wereldlijst van de hoogste rechtscollegesAls de Britse media het een top court noemen, gebruiken zij top wellicht niet in de betekenis van “bijzonder goed” die dat adjectief in het Nederlands heeft. Van het Belgische Hof van Cassatie werd recent iets soortgelijks wel gezegd.

Laten wij even kijken wat dit superhof in een landmark ruling van 19 februari 2021 concreet besliste in de zaak Uber BV and others (Appellants) v Aslam and others (Respondents), met de case ID UKSC 2019/0029. En laten wij vervolgens een aanzet geven om te toetsen of naar Belgisch recht een beslissing in dezelfde zin te verwachten zou zijn geweest. De uiteindelijke toetsing moet u zelf doen.

Vorm 

Laat mij vooraf opmerken dat de uitspraken van het Supreme Court redactioneel bijzonder sterk verschillen van die van het Belgische Hof van Cassatie. De judgments nemen de vorm aan van een verslag met de zienswijze van een of de zienswijzen van meemet naam aangewezen leden van het Court, afgesloten met een doorgaans superkorte conclusie (dismissal of allowance van het appeal). Die worden dan eventueel bijgetreden door andere justices, wat vermeld wordt naast de naam van degene met wiens standpunt hij het eens is. 

Het verslag dat de uitspraak vormt in de Uberzaak, is van de hand van Lord Leggatt. Lord Reed, Lord Hodge, Lady Arden, Lord Sales en Lord Hamblen stemden daarmee in. Dat zijn alle overige rechters van de zevenkoppige samenstelling die van de zaak kennis nam, op Lord Kitchin na (hij werd na de debatten ziek zonder onmiddellijk vooruitzicht op spoedig herstel, maar dat levert geen probleem op, zo blijkt uit een postscriptum onder de uitspraak). Het door alle andere rechters bijgetreden verslag-arrest van Lord Leggatt in de Ubercase telt maar liefst 43 bladzijden. Je kan het dan ook geenszins vergelijken met de ultrakorte verslagen die de raadsheer-verslaggever in Belgische cassatiezaken uitbrengt op de terechtzitting, maar meer met langere schriftelijke conclusies van het openbaar ministerie of, beter nog, met een goed gestructureerd en grondig ontwerp van arrest, maar dan in een zaak ten gronde. 

Hoewel naar mijn smaak de arresten van het Belgisch Hof van Cassatie in sommige gevallen iets langer zouden mogen zijn (een of twee zinnen over “het waarom” zou meestal volstaan) verkies ik toch hun decisieve beknoptheid boven het meer op een veredelde scriptie lijkende formaat van een UKSC-uitspraak(Met betrekking tot de website van het Supreme Court en die van het Hof van Cassatie zou ik dezelfde voorkeur niet durven uiten). 

Maar hoewel appelen met peren vergelijken niet onmogelijk is, mogen wij echter niet uit het oog verliezen dat het Supreme Court of the United Kingdom in dit soort zaken oordeelt als beroepsinstantie, niet als cassatierechter. 

Uber vs Aslam e.a.

Samenvatting  

Een beetje uit luiheid (tenslotte is het, als ik dit schrijf, zondag en de zon schijnt voor het eerst dit jaar uitbundig) zal ik mij voor mijn aanzet tot toetsing aan het Belgisch recht beperken tot de press summary die het Supreme Court van het Verenigd Koninkrijk van de uitspraak op zijn website heeft gepubliceerd, zoals het dat van elke uitspraak doet. Die blijkt alvast pertinenter te zijn dan sommige van de oudere samenvattingen van de arresten van het Hof van Cassatie in de Arresten van het Hof van Cassatie. In mijn oefening ga ik niet in op de Britse wetgeving die in de Uberzaak van toepassing is. Zoals blijkt uit wat volgt, verschilt zij op de relevante punten overigens niet substantieel van het Belgisch arbeidsrecht. 

De feitelijke constellatie  

Vooreerst kan niet genoeg worden beklemtoond dat moet worden gekeken naar de feiten. Niet ieder koerierplatform en zelfs Uber werkt niet noodzakelijk altijd en overal op dezelfde manier, zodat een rechterlijke uitspraak in dit soort aangelegenheid nooit mag worden veralgemeend.  

Ook in de Britse zaak vertrekt het Supreme Court van de feiten, die dan ook zowel in de uitspraak zelf als in de press summary worden beschreven. Het Hof wijst erop dat een vergelijking met andere digitale platforms niet noodzakelijk opgaan. 

De juridische vragen 

Arbeidsrelatie met wie?

Het Supreme Court beslist vooreerst dat de fietskoeriers die de zaak aanspanden, wel degelijk werkten voor Uber en niet voor de klanten: uit de feiten blijkt niet dat Uber opgetreden is als agent voor de koeriers, zoals de onderneming aanvoerde. 

Ook naar Belgisch arbeidsrecht komt een arbeidsverhouding uiteraard tot stand tussen degene die werk verricht en zijn opdrachtgever en niet met de tussenpersoon die beide partijen met elkaar in contact brengt. 

Arbeidsovereenkomst?

Op basis van die op feitelijke gegevens berustende beslissing komt het Supreme Court tot de conclusie dat de Uberkoeriers waarop de zaak betrekking heeft, workers van Uber zijn, m.a.w. voor Uber en niet voor de klanten werken. Maar niet iedereen die voor een ander werkt, niet elke worker is een employee, is een werknemer. Voor die laatste hoedanigheid is, zowel naar Brits als naar Belgisch arbeidsrecht, ondergeschikt verband nodig. 

Het Supreme Court beslist dat dit aanwezig was in de arbeidsrelatie tussen Uber en de koeriers die eisers waren in de zaak. Het doet dat in essentie op basis van vijf vaststellingen:

  • Uber beslist hoeveel de koeriers worden betaald;
  • de contractuele voorwaarden waaronder de koeriers werken zijn zonder inspraak bepaald door Uber; 
  • eens de koerier is ingelogd op de Uberapp, is hij niet meer volkomen vrij een opdracht te weigeren; 
  • Uber oefent een significante controle uit over de wijze waarop de koeriers de opdrachten uitvoeren, o.m. via de scores die zij halen in de beoordelingen van de klanten, die tot waarschuwingen en zelfs tot beëindiging van de samenwerking aanleiding kunnen geven; 
  • Uber beperkt de communicatie tussen de koeriers en de klanten. 

Op basis van het geheel van deze elementen besluit het Supreme Court dat Uberkoeriers “are in a position of subordination and dependency in relation to Uber such that they have little or no ability to improve their economic position through professional or entrepreneurial skill”. Het verwijst in dit verband expliciet naar de finaliteit van het arbeidsrecht: de zwakkere partij in een arbeidsverhouding beschermen. 

Conclusie 

Zoals gezegd laat ik het antwoord op de vraag of een Belgische rechter op basis van dezelfde elementen tot de conclusie zou komen dat de Uberkoeriers die de zaak in Engeland aanspanden, werknemers van Uber zijn, aan de onderlegde, kritische lezer over.  

De instrumenten om de vraag te beantwoorden zijn natuurlijk de principes en de algemene criteria van de Arbeidsrelatieswet (art. 331 – 333, § 1) 

Bovendien kan men inspiratie vinden in een beslissing van de Administratieve Commissie ter regeling van de arbeidsrelatie van 26 oktober 2020 over de concrete situatie van één welbepaalde Belgische Uberkoerier. Die staat daar wat verscholen op de website van de Administratieve Commissie, nl. onder nr. 187. Dat is, behalve nr. 196, de enige beslissing op de lijst zonder enige duiding. Zij staat ook wat verloren tussen beslissingen van 10 september 2020 en doorbreekt aldus de chronologische volgorde die men zou kunnen verwachten en die haar het nummer 197 zou geven, beslissing die echter ontbreekt. Ik heb zelf naar best vermogen aangevuld:

Op de website van de FOD WASO en op die van de FOD Sociale Zekerheid wordt duidelijk gemaakt dat het over Uber gaat en zijn ook de belangrijkste elementen van de beslissing terug te vinden. 

Verlies bij je oordeelsvorming niet uit het oog dat de beslissingen van de Administratieve Commissie evenals die van het Supreme Court van het Verenigd Koninkrijk geen precedentswaarde hebben. De stare decisis geldt hier niet. Het is, hoe dan ook, uiteindelijk toch de rechter die beslist over de aard van arbeidsrelaties in concrete gevallen (art. 339, eerste lid, Arbeidsrelatieswet). 

Willy van Eeckhoutte 

Avatar

Willy van Eeckhoutte

Licentiaat (1975) en doctor op proefschrift (1985) in de rechten (UGent).
Willy van Eeckhoutte is buitengewoon hoogleraar emeritus aan de Universiteit Gent, waar hij van 1986 tot 2018 aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid doceerde.
In 1975 werd hij advocaat aan de balie te Gent. In 1999 werd hij benoemd tot advocaat bij het Hof van Cassatie en is dat nog altijd.
Willy van Eeckhoutte doceerde ook aan de Gent-Leuven Management School en aan de KU Leuven (Leergang Pensioenrecht).

Bekijk alle artikelen

1 reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

  • Geachte Mr. van Eeckhoutte,

    Dank voor de publieke bespreking van deze interessante uitspraak. In te lang vervlogen tijden mocht ik U als student ontmoeten in uw hoedanigheid van professor in de faculteit van de rechtsgeleerdheid bij de Universiteit te Gent. Het is met genoegen dat ik U bij deze opnieuw mag begroeten.

    Of en hoe de door U besproken uitspraak met de gegeven motivering kan worden toegepast in een Belgische context zullen we samen ontdekken aan de hand van de rechtspraak van onze arbeidsrechters. Alleen wou ik U en de lezers in deze opmerking meegeven dat deze uitspraak aansluit bij een reeks van uitspraken waarbij het uitoefenen van ‘gezag’ in de arbeidsrechtelijke zin van het woord wordt weerhouden wanneer er in de feiten in een digitale economie geen ruimte blijkt voor eigen economische beslissingen van een zogenaamd zelfstandige medewerker.

    Voorbeeld 1 : SCOCAL (Supreme Court Of CALifornia) : 30 April 2018, Dynamex operations West Inc. V. Superior Court, S222732) : er is geen economische activiteit op zelfstandige basis uitgeoefend door de voormalige werknemers die nadien als zelfstandige chauffeurs werden gecontracteerd om goederen te leveren :

    – De klanten blijven deze van het bedrijf.
    – De kost aangerekend aan de klanten wordt bepaald door het bedrijf.
    – De vergoeding voor de geleverde dienst is een vaste vergoeding of een percentage op de aan de klanten aangerekende kost, die wordt bepaald door het bedrijf.
    – Het programma dat wordt beheerd door het bedrijf bepaalt zo wie, wat, wanneer en waar vervoert, tegen welke vergoeding.

    Voorbeeld 2 : Het Franse Hof van Cassatie (Fr. Cass., 4 maart 2020, inzake Uber France t. M. A.X., n° 374, ECLI:FR:CCAS:2020:SO00374) besloot dan weer dat een Franse zelfstandige chauffeur dient te worden aanzien als een werknemer van Uber Nederland voor de toepassing van het Franse arbeidsrecht. Dit ook op grond van beslissende controle die het platform van UBER Nederland uitoefent op de totstandkoming van de dienst.

    Voorbeeld 3 : Gerechtshof Amsterdam, 16 februari 2021, inzake Deliveroo Netherlands BV t. Federatie Nederlandse Vakbeweging, ECLI:NL:GHAMS:2021:392, “..dat slechts de aan de bezorgers ten aanzien van het verrichten van de arbeid gegeven vrijheid eerder wijst op de afwezigheid dan op de aanwezigheid van een arbeidsovereenkomst. Alle overige elementen, waaronder de wijze van loonbetaling, het uitgeoefende gezag, de zekere tijd (met rechtsvermoeden), alsmede de genoemde overige omstandigheden wijzen meer op de aanwezigheid van een arbeidsovereenkomst dan op de afwezigheid daarvan. De aan de bezorgers ten aanzien van het verrichten van de arbeid gegeven vrijheid is bovendien niet onverenigbaar met de kwalificatie van de overeenkomst als arbeidsovereenkomst..”

    Hetzelfde geldt ten andere ook buiten het arbeidsrecht waarbij wordt gekeken naar de feitelijke context van het beslissingsproces van de contracten die tot stand komen door de fysieke activiteit in een rechtsgebied :

    Voorbeeld 1 : Delhi High Court (World Wrestling Entertainment, Inc v. Reshma Collection & Ors., 2014 SCC OnLine Del 2031) : that the terms “carries on business in Delhi” were satisfied when the appellant’s customers were located in Delhi, accessed the website in Delhi, communicated their acceptance to the offer of merchandise advertised on the website, at Delhi, and received the merchandise in Delhi, even though the server for the appellant’s website was not located in Delhi..,

    Voorbeeld 2 : HvJ, 20 december 2017, zaak C-434/15, Asociación Profesional Élite Taxi t. Uber Systems Spain SL, ECLI:EU:C:2017:981) : de leverancier van het vervoer van personen is niet de Spaanse Uber chauffeur maar Uber omdat het programma van Uber de prijs, de opdracht, de uren, de gebruikers en de bestuurders bepaalt (het HvJ werd niet gevat over een arbeidsrechtelijke kwalificatie).

    Voorbeeld 3 (a-contrario) : HvJ, 19 december 2019 (Airbnb Ireland, C-390/18, EU:C:2019:1112) beslist dat deze vennootschap niet de verhuurder is van het gehuurde pand omdat er geen beslissende controle is over de verhuurder die aanbiedt, de huurder die zoekt en de prijs die daarbij wordt overeengekomen.

    Voorbeeld 4 : De Franse Conseil d’Etat, 11 december 2020 (N° 420174, ECLI:FR:CECHR:2020:420174.20201211) weerhoudt een vaste inrichting voor BTW en vennootschapsbelasting doeleinden voor een Ierse vennootschap voor reclamecontracten op haar websites die door marktbewerking in Frankrijk van werknemers van een Franse dochter worden afgesloten. Voor de toepassing van het dubbelbelastingverdrag Frankrijk-Ierland worden zij als rechtstreekse agenten van de Ierse vennootschap aanzien die in Frankrijk contracten afsluiten omdat de formele beslissing over de uiteindelijke aanvaarding van het reclamecontract door de Ierse vennootschap gebeurt. Maar de werkelijke onderhandelingen en wilsovereenstemming om te adverteren in Frankrijk gebeurden.

    De motivering van de beslissing in het Verenigd Koninkrijk kan diffuus gemotiveerd zijn, zij ligt duidelijk in lijn met overige beslissingen in diverse rechtstakken die helderder gemotiveerd zijn voor continentaal gevormde juristen en een kentering in onze digitale tijdsgeest aangeven. Het valt daarom niet uit te sluiten dat de Belgische arbeidsrechters in de feitelijke zoektocht naar een werkelijke economische beslissingsmacht voor een zelfstandige activiteit niet ongevoelig zullen blijken aan een vaststelling dat er geen kan worden gevonden bij de chauffeurs van Uber, Deliveroo en andere ‘gig’ leveranciers van diensten.

    Wat als dit criterium van beslissingsmacht om klanten al dan niet te aanvaarden en tegen welk voorwaarden dan nadien wordt doorgetrokken naar zelfstandige arbeid buiten de ‘gig’ economie om waarbij evenmin een werkelijke economische beslissingsmacht blijkt te bestaan ?

    We beleven voorwaar interessante tijden.

    Paul Verhaeghe