​U herinnert zich allicht nog de beelden van het Wereld Economisch Forum vorige week in Davos, toen de Franse president Macron het woord nam in een flashy zonnebril van het luxemerk Henry Julien. De aanleiding was eerder banaal (de president had een ontstoken oog en wilde dat beschermen), maar de gevolgen waren onvoorzien: er was een zodanig grote vraag naar de zonnebril dat de website van het brillenmerk crashte en de waarde van de aandelen met 28 procent steeg op de beurs in Milaan.

Maandag werd de overheidsmanager voor 2025 aan het publiek voorgesteld. Die eer kwam toe aan Bart Willocx, de eerste voorzitter van het hof van beroep te Antwerpen. Dat is natuurlijk een opsteker voor justitie als organisatie, want die wordt in de publieke perceptie toch niet vaak in verband gebracht met efficiënt management. Bart Willocx legt de nadruk op wat hij zelf “justice as a service” noemt. Daarmee doelt hij op justitie als een maatschappelijke dienstverlener die hert vertrouwen van de burger moet verdienen, ook door helder te communiceren. Hij was als korpschef ook niet te beroerd om zelf de protestacties van de magistratuur (de “Vijf voor twaalf”-acties) mee vorm te geven en hij is ook de bezieler van de jaarlijkse kwalitatief hoogstaande dag van de rechtsstaat.

Het is een publiek geheim dat Bart Willocx zich uitsluitend met het openbaar vervoer en zijn plooifiets verplaatst. Het is allicht een illusie te denken dat wanneer iemand met dat profiel het tot overheidsmanager van het jaar schopt, dit ook de ministers, gouverneurs, gedeputeerden, burgemeesters en andere politieke hoogwaardigheidsbekleders van de andere staatsmachten zou inspireren om dat auto-met-chauffeur-principe in vraag te stellen. Ook zonder die chauffeur kan er efficiënt en daadkrachtig worden bestuurd.

Gelijktijdig met de uitreiking van de prijs van de overheidsmanager vond de jaarlijkse nieuwjaarsreceptie plaats van de Orde van Vlaamse Balies. Er heerste dit jaar een wat bijzondere sfeer. Peter Callens, de voorzitter van de OVB, herhaalde in zijn nieuwjaarstoespraak nog eens uitdrukkelijk dat zijn mandaat stilaan ten einde komt en hij geen kandidaat zal zijn om zichzelf op te volgen. Hij heeft, onder meer ook met zijn veertiendaagse column “Voorzitter op vrijdag”, onmiskenbaar zijn stempel gedrukt op het maatschappelijk debat over justitie en de rol van de balie hierin. In de afgelopen jaren verwende hij zijn publiek op de nieuwjaarsreceptie ook altijd met een persoonlijke oproep die hij met veel oratorisch vuur bracht. Zo vond hij vorig jaar dat het tijd werd om de Orde van Vlaamse Balies om te vormen tot een Orde van Vlaamse Advocaten, wat niet meer of niet minder betekent dan het afschaffen van de lokale balies. Dit jaar riep hij op zijn opvolger rechtstreeks door alle advocaten te laten verkiezen en dus niet meer door de algemene vergadering van de OVB. De toehoorders op de receptie waren eens te meer verrast, maar tussen droom en daad bestaan helaas ook nog veel te overwinnen organisatorische hindernissen voor dit voorstel, zodat het hooguit een ver toekomstperspectief lijkt.

Peter Callens benadrukte dat, ondanks het fel wijzigende juridisch en maatschappelijk landschap, de grote tradities van de balie ongewijzigd blijven. Hij verwees daarvoor naar (1) de onafhankelijkheid van de balie, met de vrijheid om zonder door overheden of anderen te worden gehinderd te kunnen opkomen voor de belangen van de cliënten; (2) het beroepsgeheim; (3) de vereiste professionele integriteit; en (4) de inzet voor de zwaksten in onze samenleving.

Hij eindigde met een citaat van Gustav Mahler (nadat hij, de rector van Gent indachtig, zelf eerst aangaf het citaat hoogstpersoonlijk te hebben gecheckt): “Traditie is niet het aanbidden van as, maar het doorgeven van de vlam”. Daar voegde hij dan persoonlijk aan toe: “Maar om de vlam te kunnen doorgeven, moet je ze in je hebben. Hebben wij nog dat vuur dat wij moeten doorgeven? Hebben wij dat nog?”, zo daagde hij de aanwezigen uit.

Hij legde daarmee de kern van het debat bloot. De balie moet die onafhankelijkheid blijven uitdragen en waakzaam zijn. De rechtsstaat is broos en heeft de checks and balances van de advocatuur en de magistratuur nodig en dat moet blijvend worden uitgedragen.

Ook de advocaten en zeker de Orde van Vlaamse Balies moeten weerstaan aan het Macronees zonnebrilleneffect. Dat zorgt hooguit voor een tijdelijk economisch voordeel, terwijl de essentie wordt ondergesneeuwd. Laten we het dus over het vuur hebben, het balievuur, het rechtsstatelijk vuur en al het andere vuur dat maakt dat de advocaat meer is dan louter een juridische dienstverlener. Dat vuur moet worden doorgegeven.

​​​Hugo Lamon

​​Lees hier meer columns van meester Hugo Lamon over Justitie.

​Op de hoogte blijven van alle nieuwigheden binnen justitie, advocatuur en de juridische en fiscale wereld? Volg Jubel.be op LinkedIn.