​De behandeling van de mediatieke zaak-Bressers voor de correctionele rechtbank van Brugge (die omwille van ‘veiligheidsredenen’ plaatsvond in het voormalige NAVO-hoofdkwartier in Brussel) kende op 5 januari eens te meer een merkwaardig verloop. Op een vorige zitting was er al heibel, omdat bepaalde advocaten, vooraleer het Openbaar Ministerie zou vorderen, eerst debat wilden voeren over een aantal andere punten (zoals de bijzondere veiligheidsvoorwaarden rond het proces).

In een persbericht herinnert de voorzitter van de rechtbank van West-Vlaanderen eraan dat toen werd beslist “dat het openbaar ministerie eerst het woord zou krijgen voor het requisitoir en de raadslieden daarna om beurten voor hun pleidooi, ook voor alle argumentatie die zij zelf als ‘preliminair’ menen te beschouwen” (sic). De pers berichtte toen dat daaropvolgend een woordenwisseling tussen advocaten en de rechter uit de hand liep en twee advocaten op bevel van de rechtbank door de politie uit de zittingszaal werden verwijderd. Er zou, volgens de aanwezige pers, toen tumult zijn uitgebroken, waarbij door advocaten woorden als “degoutant”, “smeerlap” en “crapuul” in de mond werden genomen.

Dat incident zorgde voor veel deining. Wie “stoornis” verwekt in de zittingszaal kan, zo bepaalt het Gerechtelijk Wetboek, door de rechter “worden gewaarschuwd en zelfs, zo daartoe grond bestaat, op zijn bevel uit de gehoorzaal worden gezet en desnoods voor ten hoogste vierentwintig uur worden aangehouden”. Het zal niemand ontgaan dat deze wetsbepaling slechts uiterst zelden wordt toegepast. Toen het in de zaak-Bressers toch gebeurde, vroeg een verontruste Orde van Vlaamse Balies aan de Hoge Raad voor de Justitie om meer algemeen een advies uit te brengen over de voorwaarden waaronder een rechter een advocaat uit de zittingszaal mag zetten en hoe dat zich verhoudt tot de rechten van verdediging en de beginselen van het eerlijk proces. Tenzij ik me vergis, heeft de Hoge Raad nog niets van zich laten horen.

Na zeventien (!) wrakingsverzoeken in deze zaak (die allemaal door het hof van beroep van Gent en later door het Hof van Cassatie werden verworpen), zou het proces dan toch op 5 januari effectief van start kunnen gaan. De Standaard berichtte over die procesdag onder de kop “hoe de rechter in de zaak Bressers deed wat niemand had zien aankomen”. In het persbericht van de rechtbank wordt eraan herinnerd dat bepaalde partijen hoger beroep hebben aangetekend tegen de beslissing van de rechter over de volgorde waarop iedereen het woord zou mogen nemen. Het persbericht stelt dat “tegen deze beslissing van inwendige orde geen rechtsmiddel openstaat”, “niettegenstaande de evidentie dat men uiteraard volledig vrij elk rechtsmiddel mag aanwenden”, maar dat uit dat instellen van hoger beroep ook blijkt dat “de raadslieden zich niet wensen te schikken naar de faciliteiten en modaliteiten die door de rechtbank waren bepaald om gehoord te worden en de verdediging te voeren”. Daarop besliste de rechtbank om onmiddellijk de debatten te sluiten en de zaak voor vonnis te stellen, en dus zonder mondelinge debatten. Het Laatste Nieuws kopte dan ook “rechter weigert advocaten het woord, zitting al na vijf minuten afgelopen”.

​De advocaten hebben wel via conclusies al hun argumenten schriftelijk op papier gezet, maar zijn pleidooien niet essentieel?

Dat opent meteen een nieuwe principiële discussie. De advocaten hebben wel via conclusies al hun argumenten schriftelijk op papier gezet, maar zijn pleidooien niet essentieel? In burgerlijke zaken leeft die discussie al minder, maar in strafzaken lijkt een behandeling zonder pleidooien ondenkbaar.

In een bijzonder goed gedocumenteerd bericht op LinkedIn analyseerde de Brugse strafpleiter Maarten Vandermeersch deze kwestie vanuit de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Hij citeert de arresten Jussila, Findlay, Talabér, Deliktas en Mtchedlishvili, waaruit volgens hem blijkt dat het recht “om gehoord te worden” meer inhoudt dan schriftelijke participatie. In de zaak Jussila wordt zelfs expliciet benadrukt dat “the requirements of a fair hearing are at their highest in criminal cases”.

​De oorlog tussen bepaalde advocaten en sommige magistraten verzuurt het klimaat en als dit fenomeen uitbreiding neemt, zullen er geen vonnissen meer kunnen worden uitgesproken in zware drugszaken

Wat ook het gevolg moge zijn van deze juridische analyses, de vaststelling blijft dat strafprocedures uiteindelijk ook tot een uitspraak moeten komen. De oorlog tussen bepaalde advocaten en sommige magistraten verzuurt het klimaat en als dit fenomeen uitbreiding neemt, zullen er geen vonnissen meer kunnen worden uitgesproken in zware drugszaken (en misschien ook niet meer in andere omvangrijke dossiers). Dat is verontrustend voor iedere goedmenende advocaat en magistraat.

Misschien moeten we toch ook niet wanhopen. Een niet-jurist stuurde mij een berichtje met de wat laconieke vraag of dat vonnis van de correctionele rechtbank er eigenlijk wel toe doet, omdat het toch in de sterren staat geschreven dat onmiddellijk na de uitspraak er hoger beroep zal volgen en dus alles van voor af aan herbegint. Tja. Al valt het toch te hopen dat de rechter die op 30 maart zijn vonnis uitspreekt zich daar niet door laat ontmoedigen.

​​Hugo Lamon

​​Lees hier meer columns van meester Hugo Lamon over Justitie.

Op de hoogte blijven van alle nieuwigheden binnen justitie, advocatuur en de juridische en fiscale wereld? Volg Jubel.be op LinkedIn.