​Je eerste consultatie met cliënten, een spannend moment. Je hebt het dossier goed voorbereid en je hebt al wat juridische opzoekingen gedaan. Je geeft je cliënt een uitgebreid en genuanceerd juridisch advies, maar dan merk je: “Oei, die heeft het niet begrepen”. Enter de kracht van klare taal.

Wat is dat, klare taal?

Klare taal gebruiken betekent dat je zo communiceert dat je doelpubliek gemakkelijk de informatie kan terugvinden die het nodig heeft, deze informatie ook begrijpt en vervolgens kan gebruiken. Bijvoorbeeld: een zelfstandige stelt je een vraag over hoe hij zijn dienstverleningscontract kan opzeggen, en jij geeft hem een schriftelijk juridisch advies zodat hij op de juiste wijze het contract kan opzeggen.

Er is meer dan één goede manier om deze doelen te bereiken. Klare taal kan je zien als een gereedschapskist met verschillende instrumenten die je kan gebruiken, zoals “schrijf actieve zinnen”. Aan het eind van dit artikel geef ik je nog meer van zulke concrete tips. Een goede richtlijn is om taalniveau B1 te gebruiken: dit is heldere taal die de meeste volwassen lezers (80 tot 90%) begrijpen.

Wat heeft mijn cliënt aan klare taal?

Het antwoord is simpel: omdat je cliënten het recht hebben te begrijpen waar hun advocaat over spreekt, om zo met kennis van zaken juridische beslissingen te nemen. Als advocaat probeer je je cliënten zo goed mogelijk bij te staan (bijvoorbeeld door dossierstudie, op de hoogte te blijven van de meest actuele evoluties in je rechtstak, degelijke conclusies te schrijven, een goed pleidooi te houden voor de rechtbank), maar het is even belangrijk om je cliënten bij te staan op een manier die ze effectief begrijpen. ‘Raadsman’ is een synoniem voor ‘advocaat’, maar hoe kan je goede raad geven als je cliënt die raad niet eens begrijpt?

Juridische taal is moeilijk. Dat bewijst de Justitiebarometer, een grootschalig opinieonderzoek over justitie. In alle edities van deze Justitiebarometer bleek dat de burger juridische taal te moeilijk vindt. In de editie van 2024 vond maar liefst 65% van de burgers juridische taal niet duidelijk. Zelfs rechtenstudenten ervaren juridische taal als moeilijk.

Wat heeft de maatschappij aan klare taal?

Wanneer juridische professionals zoals rechters, advocaten, notarissen en bedrijfsjuristen in klare taal communiceren, voorkomt dit uitsluiting. Door mensen meer te betrekken bij hun juridische dossier, plaats je ze in hun kracht. In Vlaanderen is 1 op 7 laaggeletterd, wat neerkomt op meer dan een half miljoen mensen. Voor deze grote groep is het extra uitdagend om juridische info te begrijpen. Maar wat dacht je van een persoon die doorgaans vlot complexe teksten kan verwerken, maar door de stress van een politieverhoor de juridische infobrochure over zijn rechten niet begrijpt? Ook hier kan klare taal een wereld van verschil maken.

Klare taal bevordert transparantie en verantwoording, wat meer dan ooit belangrijk is in een maatschappij waarin het vertrouwen in justitie, juridische beroepen en de overheid onder druk staat. Klare taal kan een belangrijke sleutel zijn tot meer vertrouwen in justitie en juridische dienstverleners. In mijn eigen juridisch vrijwilligerswerk ervoer ik dat mensen juridische procedures vaak als stressvol ervaren (zware feiten, onzekere afloop, enzovoort). Door de complexe juridische informatie in zo’n dossier in woord en beeld duidelijk te maken, geef je mensen terug een gevoel van controle. Klare taal wordt dan zelfs een kwestie van mentaal welzijn!

Een stapje verder: legal design

Stel, je hebt je boodschap aan je cliënt zo duidelijk mogelijk verwoord. Mensen zijn echter ook visuele wezens. Denk maar aan de kracht van apps zoals Instagram. Wil je klare taal optimaal laten werken, dan kan je ze ook visueel ondersteunen. In legal design proberen we juridische informatie in woord én beeld duidelijk maken. Als je bijvoorbeeld een procedure uitlegt, waarom teken je daar dan niet even een tijdslijn bij om je cliënt duidelijk te maken: “dit is er al gebeurd, hier zitten we nu, en dit komt er nog op ons af”?

​Of als je cliënt voor het eerst meegaat naar de rechtszaal, waarom schets je niet op voorhand een plattegrond waar iedereen zal zitten en wat hun verschillende rollen zijn?

Het zijn kleine zaken die een groot verschil maken. Legal design gaat niet om dure en complexe designprogramma’s, maar om inlevingsvermogen: je leeft je als juridisch professional in in de situatie en noden van je cliënt, en vervolgens stem je je diensten daarop af.

​Onderzoek toont aan dat uitleg geven in eenvoudige taal even deskundig overkomt en zelfs overtuigender is.

Maak ik nog wel een professionele en correcte indruk als ik klare taal gebruik?

Sommige advocaten denken al eens dat je vooral moeilijke en hoogdravende woorden en zinnen moet gebruiken om een deskundige indruk te maken op je cliënt. Wetenschappelijk onderzoek toont echter aan dat uitleg geven in eenvoudige taal even deskundig overkomt en zelfs overtuigender is. Denk dus zeker niet dat je als beginnende advocaat vooral indruk maakt door de dingen moeilijk uit te leggen, want het omgekeerde is waar.

Is klare taal dan misschien minder nauwkeurig dan klassieke juridische taal? Ook dat is een misvatting. Heel wat eigenschappen van zo’n taalgebruik (lange zinnen, passieve constructies, moeilijke woorden, Latijnse rechtsspreuken) hebben vooral te maken met een aangeleerde stijl en gewoonte, en niet zozeer met juridische correctheid en nauwkeurigheid. Ander onderzoek toont trouwens aan dat ook juristen zélf de voorkeur geven aan klare taal, dus aarzel niet om in je volgende zaak de rechter blij te maken met vlot leesbare conclusies in heldere taal!

Zelf aan de slag met klare taal en legal design? Enkele tips en tools

1. Gebruik actieve zinnen: “Mijn medewerker zal u nog een antwoord geven” in plaats van “U zal nog een antwoord ontvangen van mijn medewerker”.
2. Als er iets moet gebeuren, gebruik dan instructies: “Breng uw identiteitskaart mee”.
3. Schrijf getallen in cijfers in plaats van voluit: “10” in plaats van “tien”.
4. Vermijd zo veel mogelijk vaktermen. Als je ze toch gebruikt, leg ze uit: “De rechter vindt dat de kans op recidive hoog is (= de kans dat u opnieuw strafbare feiten zal plegen)”.
5. Als je een situatie uitlegt, wees dan zo concreet mogelijk. Belangrijke woorden kan je in het vet zetten en gebruik alledaagse taal: “Het contract bij het kinderdagverblijf stopt op de datum dat uw kind naar school gaat. U moet dus geen opzeg doen van twee maanden”.
6. Bepaal het doel van je tekst: “Ik wil mijn cliënt informeren over het resultaat van zijn rechtszaak”.
7. Tijdens een consultatie krijgt een cliënt veel informatie op korte tijd. Help je cliënt met een korte samenvatting op papier/mail.
8. Maak een tekst scanbaar voor de lezer: werk met tussentitels in de vorm van vragen en antwoorden (“Wat is een rijverbod?”), bulletpoints voor opsommingen, enzovoort.
9. Als het kan, laat je tekst even rusten. Lees hem nadien nog eens opnieuw en pas aan waar nodig.
10. Maak gebruik van digitale tools zoals de app “lees simpel”: deze gratis app scant een brief en legt deze uit in duidelijke taal. Met de website https://ishetb1.nl kan je nagaan of een woord duidelijk is en kan je een eenvoudiger alternatief zoeken als dat nodig is.
11. Gebruik AI-tools als suggestie, met prompts zoals “Herschrijf deze tekst op taalniveau B1” of “herschrijf voor een leek zonder aan correctheid in te boeten”. Controleer steeds deze suggesties van AI en neem ze niet onnadenkend over.
12. Kruip in de huid van je cliënt: “Mijn lezer is een vader van 35 jaar die zelfstandig tuinaannemer is. Na zijn werkuren heeft hij wellicht niet veel tijd of zin om nog complexe juridische info te lezen”.
13. Als je een flyer of website maakt om standaard informatie aan te bieden, test deze dan met een divers publiek van mensen zonder juridische opleiding (jongeren, ouderen, anderstaligen, bedrijfsleiders, enzovoort). Een testpubliek van 4 à 5 personen volstaat. Hou deze info ook actueel.
14. Ondersteun je uitleg met eenvoudige tekeningen en schema’s, zoals een taartdiagram met verdeling van erfdelen of een tijdslijn van een beroepsprocedure. Meer dan pen en papier is niet nodig!
15. Wil je iconen gebruiken? Gebruik dan iconen uit herkenbare situaties (bijvoorbeeld een kalender om een termijn aan te geven).
16. Steel met je ogen en oren: zie je ergens goede voorbeelden (bijvoorbeeld een duidelijke tekst in een brochure), dan kan je deze als inspiratie gebruiken om ook jouw juridische info duidelijker te maken. Beperk je niet tot voorbeelden uit juridische sectoren.
17. Communiceer met andere professionals die bezig zijn met klare taal. Dit kunnen juridische professionals zijn, maar ook mensen uit andere sectoren, zoals copywriters, communicatiemedewerkers, designers, enzovoort.
18. Just do it! Wacht niet op de perfecte uitwerking, wees niet bang voor trial and error. Werken met klare taal en legal design is een groeiproces.

Gloria Jacquet

​​Deze column verscheen eerder ook in het Jubel Magazine. Het papieren tijdschrift ontvangen? Stuur een mailtje naar redactie@jubel.be.