Wereldwijd doken intussen al meer dan zevenhonderd keer AI-hallucinaties op in stukken die door advocaten werden neergelegd bij een rechtbank. Generatieve AI verzint, en wie de output niet nakijkt legt fictie neer als recht. Alles wijst erop dat we nog maar aan het begin staan van de golf aan AI-hallucinaties die ook onze rechtbanken zal overspoelen. In de Verenigde Staten gaan inmiddels stemmen op om advocaten te verplichten een hyperlink op te nemen in hun voetnoten, zodat elke bron makkelijk te controleren valt door rechtbanken, tegenpartijen en collega's. Een simpele maar efficiënte bescherming tegen AI-hallucinaties?
AI-hallucinaties bereiken nu ook Belgische rechtbanken
Het gebruik van AI bij Belgische advocatenkantoren blijft stijgen. Volgens een benchmarkrapport van Wolters Kluwer uit 2026 gebruikt 90% van de bevraagde juridische professionals inmiddels minstens één AI-tool. Het stond dan ook in de sterren geschreven dat de eerste AI-hallucinaties in procedurestukken niet lang op zich zouden laten wachten.
En dit voorjaar was het (opnieuw) twee keer raak. In een zaak van 7 april 2026 werd de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen geconfronteerd met procedurestukken van een advocaat die door AI waren gegenereerd. En in maart sprak de Raad voor Vergunningsbetwistingen zich uit tegen het ‘roekeloos gebruik van AI’ door de advocaat van de verzoekende partij, waarbij expliciet werd verwezen naar de Codex Deontologie voor advocaten. AI-hallucinaties in Belgische rechtbanken zijn dus niet langer een hypothetisch probleem, maar vormen op dit moment al een reëel risico dat de geloofwaardigheid van de advocatuur kan ondergraven.
Kunnen verplichte hyperlinks soelaas bieden tegen AI-hallucinaties?
De Amerikaanse jurist Oliver Roberts lanceerde eind 2025 een opvallend pragmatisch voorstel. In plaats van AI te verbieden of advocaten te laten verklaren dat ze AI gebruikten, zou elke elektronisch neergelegde verwijzing naar rechtspraak, wetgeving of regelgeving voortaan een werkende hyperlink moeten bevatten naar een betrouwbare bron (een officiële overheidsdatabank of een gezaghebbende juridische databank).
De redenering achter dit voorstel is simpel: een onbestaand arrest kan men niet hyperlinken, want het bestaat nergens in een gezaghebbende databank. Het loutere pogen om de link toe te voegen ontmaskert de hallucinatie nog vóór het stuk wordt neergelegd. De verificatie verschuift zo naar het moment van schrijven, in plaats van naar een controle achteraf door griffie, tegenpartij of rechter. Het idee is bovendien niet nieuw: de New York Commercial Division voerde al in 2020, ruim voor de opkomst van AI, een verplichting in om naar dossierstukken en rechtsbronnen te hyperlinken.
Een hyperlink-plicht in Vlaanderen
De OVB koos er in haar richtlijnen van februari 2025 (terecht) uitdrukkelijk voor AI-gebruik niet te verbieden, maar in plaats daarvan in te zetten op een verantwoord AI-gebruik. Het behoort tot de vrijheid én de verantwoordelijkheid van de advocaat om op een plichtsbewuste manier de vruchten te plukken van deze nieuwe technologie.
Een hyperlink-plicht past perfect binnen die filosofie. Advocaten mogen AI blijven gebruiken bij het opstellen van procedurestukken, maar tonen wel transparant aan dat de gebruikte bronnen effectief bestaan. Dat komt niet alleen de werklast van de rechtbanken ten goede, maar ook de advocaat zelf, die nu al vóór de neerlegging eventuele hallucinaties opspoort.
Twee mogelijke ankerpunten voor een hyperlink-plicht
In het voorstel van Oliver Roberts wordt een hyperlink-plicht opgelegd door de hoven en rechtbanken zelf. Zij zouden dan in hun procedurereglementen eisen dat conclusies en stukken enkel gehyperlinkte verwijzingen bevatten. Het nadeel hiervan is echter de versnippering: zonder centrale aansturing dreigt elke rechtbank een eigen variant te ontwikkelen, met alle rechtsonzekerheid van dien.
Een meer voor de hand liggende optie is daarom een aanvulling van de AI-richtlijnen van de OVB. Conceptueel is een hyperlink-plicht immers niets meer dan een concretisering van wat van elke advocaat wordt verwacht: de plicht tot een behoorlijke, deskundige beroepsuitoefening. Zo bekeken wordt geen nieuwe verplichting gecreëerd, maar worden de bestaande richtlijnen op een duidelijke en afgebakende manier vertaald naar de gewijzigde technologische omstandigheden waarbinnen advocaten hun beroep uitoefenen.
Hyperlinks lossen ook niet alles op
Een hyperlink-plicht is een relatief eenvoudige en haalbare maatregel, maar ze doet het probleem niet volledig verdwijnen. AI-hallucinaties vallen immers uiteen in twee grote groepen. Enerzijds verzint AI soms volledige verwijzingen naar niet-bestaande bronnen, en kan dit zoals gezegd worden verholpen door advocaten te verplichten een hyperlink toe te voegen aan hun verwijzing. Maar anderzijds zijn AI-hallucinaties soms veel subtieler, namelijk wanneer er wordt verwezen naar een bestaande bron die echter helemaal geen ondersteuning kan bieden voor de in het procedurestuk ontwikkelde argumentatie. Hier biedt een hyperlink geen soelaas, aangezien deze bron wel zal worden teruggevonden in de databanken, en er dus ook in een hyperlink kan worden voorzien.
Een hyperlink-plicht is dus geen wondermiddel, aangezien ze niet belet dat een advocaat een bestaande bron verkeerd voorstelt of er selectief uit citeert. Dit probleem bestond echter al lang voor de opkomst van AI, en zal ook in de toekomst een belangrijk aandachtspunt blijven. Toch zorgt een hyperlink-plicht ervoor dat de meest stuitende hallucinaties nooit tot bij de rechtbank geraken. En het zijn net die hallucinaties die het vertrouwen in de advocatuur het diepst ondermijnen.
Conclusie
De OVB heeft met haar richtlijnen al getoond dat ze de gevaren van AI-gebruik door advocaten ernstig neemt en de juiste toon kiest: AI omarmen, maar onder de vlag van de ‘natuurlijke intelligentie’ van de advocaat. De logische volgende stap is een instrument dat die boodschap tanden geeft. Een hyperlink-plicht, als aanbeveling die uitgroeit tot deontologische norm, is zelfuitvoerend, technologieneutraal en weinig belastend. Tegelijk bespaart ze de rechtbanken en de tegenpartij kostbare tijd en beschermt ze het aanzien van het beroep.
AI-technologie zal blijvend deel uitmaken van de advocatuur, en daarmee de hallucinaties voorlopig ook. Wachten tot een advocaat nogmaals de mist ingaat en daarmee de voorpagina's haalt is geen goede optie. Laat we daarom de vlucht vooruit nemen. Een hyperlink is een kleine moeite, maar wel één die een groot deel van de potentiële schade meteen in de kiem kan smoren.
0 reacties