In het regeerakkoord van de Vlaamse Regering 2024-2025 werd de intentie geuit om te werken aan een rechtvaardig en eerlijk fiscaal beleid dat gesteund is op drie pijlers: hervormen, vereenvoudigen en handhaven.[1] In de Beleidsnota Financiën en begroting 2024-2029 wordt aangegeven dat de Vlaamse Regering ervoor kiest om de erfbelasting te hervormen en te verlagen. De focus ligt hierbij op het verlichten van de belastingdruk bij kleine en middelgrote nalatenschappen en situaties waarbij de overledene geen verwanten nalaat of niet kan begiftigen in rechte lijn.[2] Met het oog op het verlagen van de belastingdruk in nalatenschappen waarbij de erflater geen verwanten nalaat of niet kan begiftigen in rechte lijn, werd de singlevermindering in het leven geroepen.
Gunstregime en toepassingsvoorwaarden van de singlevermindering
Op basis van de in artikel 2.7.4.2.5 VCF nieuw ingevoerde singlevermindering kunnen sinds 1 januari 2026 kinderloze singles bij testament één of meerdere personen aanduiden die binnen bepaalde grenzen kunnen erven aan voordelige tarieven.
De verlaagde tarieven worden toegepast op een nettoverkrijging van maximaal 100.000 euro per nalatenschap en komen overeen met de tarieven die van toepassing zijn voor verervingen in rechte lijn en tussen partners, zijnde 3% op de eerste schijf van 50.000 euro en 9% op de tweede schijf van 50.000 euro. Boven deze 100.000 euro worden de normale tarieven in de erfbelasting van tabel II van artikel 2.7.4.1.1 VCF toegepast.
De toepassing van de singlevermindering wordt onderworpen aan de volgende voorwaarden:
- De erflater mag op het ogenblik van het openvallen van de nalatenschap geen partner, in de zin van artikel 1.1.0.0.2, zesde lid, 4° VCF[3], en geen bloedverwanten in de rechte nederdalende lijn of daarmee gelijkgestelde personen, in de zin van artikel 1.1.0.0.2, zesde lid, 5° VCF[4], hebben.
- De erflater moet een testament opmaken waarin hij op ondubbelzinnige wijze aanduidt welke natuurlijke personen de toepassing van de singlevermindering kunnen vragen.
De singlevermindering geldt dus enkel voor natuurlijke personen en niet voor rechtspersonen. Ook kan de toepassing enkel bekomen worden wanneer de erflater een testament opmaakt en de begunstigde(n) de toepassing vraagt in de aangifte van nalatenschap. Dat de toepassing van de singlevermindering niet automatisch speelt, lijkt in het kader van de doelstelling, met name het verlagen van de belastingdruk bij dergelijke nalatenschappen, een gemiste kans.
Duidt de erflater meerdere personen aan, dan zal de singlevermindering worden toegekend in verhouding tot de verkrijgingen door deze personen, tenzij de erflater hiervan afwijkt in zijn testament. Bijvoorbeeld: Philippe maakt een testament waarbij hij legateert aan zijn neef Jef en aan zijn neef Marcel. Philippe vraagt zowel voor Jef als voor Marcel de toepassing van de singlevermindering, zonder in een specifieke verdeling te voorzien. Op grond van het testament verkrijgt Jef een nettobedrag van 450.000 euro en Marcel een nettobedrag van 150.000 euro. Desgevallend zal Jef kunnen genieten van de verlaagde tarieven op 75.000 euro[5] (3% op de eerste schijf van 50.000 euro en 9% op de schijf van 25.000 euro) en zal Marcel kunnen genieten van de verlaagde tarieven op 25.000 euro[6] (volledig belast aan 3%). Op het saldo van de legaten zullen de normale tarieven van toepassing zijn.
Indien de singlevermindering in samenloop komt met de vrijstelling voor onroerende goederen waarvoor een natuurbeheerplan is goedgekeurd en die kunnen genieten van een gehele of gedeeltelijke vrijstelling overeenkomstig artikel 2.7.6.0.5 VCF, dan wordt het vrijgestelde gedeelte proportioneel verdeeld tussen het gedeelte waarop de singlevermindering van toepassing is en het gedeelte waarop de normale tarieven van toepassing zijn. Indien daarentegen de singlevermindering in samenloop komt met het gunstregime voor familiale ondernemingen of familiale vennootschappen, zal de singlevermindering bij voorrang worden toegepast op de activa die aan de normale tarieven in de erfbelasting zijn onderworpen.[7] Het lijkt ons logisch dat de toepassing van de singlevermindering op het voordelige tarief dat geldt voor de vererving van familiebedrijven enkel doorwerkt voor zover dit in het voordeel is van de begunstigde. Of nog, enkel in de mate dat de fiscale waarde van het familiebedrijf binnen de 3%-schijf valt, zal de singlevermindering effectief worden toegepast.
Tolerantie
Opdat de singlevermindering kan worden toegepast, mag de erflater op het moment van het openvallen van zijn nalatenschap noch een partner, noch afstammelingen (of hiermee gelijkgestelde personen) nalaten. Het gegeven dat de aanwezigheid van een feitelijk samenwonende partner, een stief- of zorgkind, of een gewoon geadopteerd kind, die geen wettelijk erfrecht hebben, de toepassing van de singlevermindering verhindert, ook al zouden deze personen niets verkrijgen uit de nalatenschap, stootte op veel kritiek in de praktijk.
Om hieraan tegemoet te komen heeft de Vlaamse Belastingdienst een tolerantie voorzien in het standpunt 26005[8], dat luidt als volgt:
“Het loutere bestaan van een feitelijk samenwonende partner, een stief- of zorgkind of een gewoon geadopteerd kind, die geen wettelijk erfrecht hebben in deze hoedanigheid, belet niet dat beroep wordt gedaan op de single vermindering. Enkel wanneer er effectief aan 1 van deze gelegateerd wordt (kan ook op basis van een fictie zijn) én er in hun hoofde toepassing moet worden gemaakt van het tarief rechte lijn, kan de singlevermindering niet meer.”
Ingevolge dit standpunt zal de singlevermindering toch kunnen worden toegepast in zoverre er niet wordt gelegateerd aan de feitelijk samenwonende partner, het stief- of zorgkind of gewoon geadopteerd kind – waarbij ook rekening wordt gehouden met fictieve legaten – en in hun hoofde geen toepassing wordt gemaakt van het tarief in rechte lijn en tussen partners.
Wisselwerking singlevermindering en vriendenerfenis
De singlevermindering is ingevoerd ter vervanging van de vriendenerfenis die aan iedereen toeliet om, middels de opmaak van een testament, bepaalde personen in de categorie broers en zussen of andere personen te laten genieten van het verlaagd tarief van 3% op een maximale nettoverkrijging van 15.000 euro.
De vriendenerfenis blijft van toepassing op nalatenschappen die openvallen vanaf 1 januari 2026 voor zover de erflater de toepassing van de vriendenerfenis heeft gevraagd in een testament dat dateert van vóór 1 januari 2026 (en sindsdien niet werd herroepen). Sinds 1 januari 2026 is het niet langer mogelijk om de toepassing van de vriendenerfenis bij testament te vragen, waardoor de gunstregeling van de vriendenerfenis geleidelijk zal uitdoven.
De gunstregeling van de singlevermindering en de vriendenerfenis kunnen niet worden gecombineerd. Volgens de Vlaamse Belastingdienst zal desgevallend de singlevermindering voorrang krijgen.[9]
Dit artikel is een uittreksel van een artikel waarin de auteur uitgebreid de wijzigingen in de schenk- en erfbelasting bespreekt (met onder andere een analyse van de regels voor familiale ondernemingen). Deze integrale versie verscheen eerder in Rechtskroniek voor het notariaat, deel 48 onder de titel “Wijzigingen in de erf- en schenkbelasting n.a.v. het Programmadecreet bij de begroting 2026. RKN wordt uitgegeven door KnopsPublishing. Meer info.
Mark Delanote – Hoofddocent UGent, advocaat KPMG Law
Elisabeth Kustermans – Praktijkassistent UGent, advocaat Tiberghien Advocaten
0 reacties